Mantra 42
Rishi: RV-derived Agni praise complex (traditional attribution secondary in VS ritual use).
Devata: Agni.
Chandas: Triṣṭubh-family (exact RV meter correspondence to be checked against the RV locus).
Samhita Patha (Devanagari)
सो अ॒ग्निर्यो वसु॑र्गृ॒णे सं यमा॒यन्ति॑ धे॒नव॑: । समर्व॑न्तो रघु॒द्रुव॒: सᳪ सु॑जा॒तास॑: सू॒रय॒ इष॑ᳪ स्तो॒तृभ्य॒ आ भ॑र ।
Transliteration
só agnír yó vásur gṛṇé sáṃ yám āyánti dhenávaḥ | sám árvanto raghudrúvaḥ sáṃ sujātā́sa sūraya íṣaṃ stotṛ́bhya ā́ bhara ||
Translation
ذاكَ أَغْنِي—الصالحُ—يُسَبَّحُ، وإليه تجتمعُ الأبقارُ الحلوبُ؛ وتَجتمعُ الخيلُ السريعةُ العَدْوِ؛ ويجتمعُ الكرماءُ حَسَنو المولدِ: فاحملْ إلينا القُوتَ (iṣ) للمنشدينَ.
Padapatha (Word Analysis)
सः । अ॒ग्निः । यः । वसु॑ः । गृ॒णे । सम् । यम् । आ॒यन्ति॑ । धे॒नवः॑ । सम् । अर्व॑न्तः । रघु॒द्रुवः॑ । सम् । सु॒जा॒तासः॑ । सू॒रयः॑ । इष॑म् । स्तो॒तृभ्यः॑ । आ । भ॒र ।
Word by Word
सःhe/that (one)
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (संबन्ध-सर्वनाम)
वसुःVasu; the good/wealth (as a deity/epithet)
वसुः:
Kartā
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
गृणेI praise
गृणे:
Kartā
TypeVerb
Rootगृ (धातु; स्तुतौ)
सम्together; completely
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
यम्whom
यम्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
आयन्तिthey come/approach
आयन्ति:
Kartā
TypeVerb
Rootइ (धातु; गतौ) + आ-
धेनवःcows; milch-cows
धेनवः:
Kartā
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
सम्together
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
अर्वन्तःsteeds; horses
अर्वन्तः:
Kartā
TypeNoun
Rootअर्वन्त् (प्रातिपदिक)
रघुद्रुवःswift-moving/quick-running
रघुद्रुवः:
Kartā
TypeAdjective
Rootरघुद्रु (प्रातिपदिक; बहुव्रीहिः/कर्मधारयः-समासः)
सम्together
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
सुजातासःwell-born; of good birth
सुजातासः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसु- + जात (√जन्; क्त-प्रत्यय) → सुजात (प्रातिपदिक)
सूरयःpatrons; nobles; heroes
सूरयः:
Kartā
TypeNoun
Rootसूरि (प्रातिपदिक)
इषम्nourishment; strength; food
इषम्:
Karma
TypeNoun
Rootइष्/इषा (प्रातिपदिक; ‘refreshment, strength, food’)
स्तोतृभ्यःto the praisers
स्तोतृभ्यः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootस्तोतृ (प्रातिपदिक)
आtowards; hither
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
भरbring; bear (you bring)
भर:
Kartā
TypeVerb
Rootभृ (धातु; धारण-पोषणयोः)
Entities Mentioned
A
AgniS
Sūrya (as ‘sūrayas’/patrons)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes