Mantra 15
Rishi: Agneya tradition; used as a doctrinal praise-formula in ritual.
Devata: Agni (as netā and havyavāhana).
Chandas: Triṣṭubh.
Samhita Patha (Devanagari)
भुवो॑ य॒ज्ञस्य॒ रज॑सश्च ने॒ता यत्रा॑ नि॒युद्भि॒: सच॑से शि॒वाभि॑: । दि॒वि मू॒र्धानं॑ दधिषे स्व॒र्षां जि॒ह्वाम॑ग्ने चकृषे हव्य॒वाह॑म्
Transliteration
bhúvo yajñásya rájasas ca netā́ yátrā niyúdbhíḥ sácase śivā́bhiḥ | diví mūrdhā́naṃ dadhíṣe svàrṣāṃ jihvā́m agne cakṛṣe havyavā́ham
Translation
أنتَ قائدُ اليَجْنَة، للأرضِ وللفضاءِ الأوسط؛ حيثُ تسيرُ مع النِّيرَانِ الموصولةِ المباركة. وفي السماء تضعُ الرأسَ؛ ولسانًا يبلغُ «سْفَه» صغتَ، يا أغني، حامِلًا للقرابين.
Padapatha (Word Analysis)
भुवः । यज्ञस्य । रजसः । च । नेता । यत्र । नियुद्भिः । सचसे । शिवाभिः । दिवि । मूर्धानम् । दधिषे । स्वः-साम् । जिह्वाम् । अग्ने । चकृषे । हव्य-वाहम्
Word by Word
भुवःof the world/space (bhūḥ)
भुवः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootभुवस् (प्रातिपदिक)
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
रजसःof the midspace/atmosphere
रजसः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
नेताleader/guide
नेता:
कर्तृ (कर्तृपद)
TypeNoun
Rootनेतृ (प्रातिपदिक)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र
नियुद्भिःwith teams/yoked steeds
नियुद्भिः:
करण
TypeNoun
Rootनियुत् (प्रातिपदिक)
सचसेyou associate/consort
सचसे:
क्रिया
TypeVerb
Rootसच् (धातु)
शिवाभिःwith auspicious (ones)
शिवाभिः:
करण
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
दिविin heaven
दिवि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक)
मूर्धानम्head/top
मूर्धानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
दधिषेyou place/establish
दधिषे:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु)
स्वःसाम्heaven-winning / bringing svarga
स्वःसाम्:
विशेषण (जिह्वाम्-विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वःसा (प्रातिपदिक)
जिह्वाम्tongue
जिह्वाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजिह्वा (प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
चकृषेyou have made/fashioned
चकृषे:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
हव्यवाहम्the oblation-carrier
हव्यवाहम्:
कर्म (अपादेय/निर्मेय)
TypeNoun
Rootहव्यवाह (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes