Mantra 36
Rishi: Traditionally attributed within Yajurvedic transmission to the ritual lineage (often associated with Yājñavalkya in Śukla tradition).
Devata: Agni (as Hotṛ).
Chandas: Triṣṭubh (predominant cadence; mixed pāda-length possible in Yajus usage).
Samhita Patha (Devanagari)
नि होता॑ होतृ॒षद॑ने॒ विदा॑नस्त्वे॒षो दी॑दि॒वाँ२ अ॑सदत्सु॒दक्ष॑: । अद॑ब्धव्रतप्रमति॒र्वसि॑ष्ठः सहस्रम्भ॒रः शुचि॑जिह्वो अ॒ग्निः
Transliteration
ní hotā́ hotṛ-sádane vidā́nas tveṣó dīdivā́ṁ̄ asadatsudákṣaḥ | adábhdravrata-pramatír vasiṣṭháḥ sahasrambharáḥ śúcijihvo agníḥ
Translation
فليجلس أَغني، الهوتَر (Hotṛ)، على مقام الهوتَر—عالِماً، متّقداً، متلألئاً إشراقاً، حسنَ الصنعة؛ ذا شريعةٍ لا تُغلَب وعزمٍ ثابت، الأسمى، حاملَ الألفِ أضعافاً، طاهرَ اللسان.
Padapatha (Word Analysis)
नि । होता॑ । होतृ॒-सद॑ने । विदा॑नः । त्वे॒षः । दी॑दि॒वान् । अ॑सदत् । सु॒-दक्ष॑ः । अद॑ब्ध-व्रत-प्रमति॒ः । वसि॑ष्ठः । सहस्रम्-भ॒रः । शुचि॑-जिह्वः । अ॒ग्निः ।
Word by Word
निdown, forth; (prefix)
नि:
—
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग) / निः (अव्यय)
होताthe Hotṛ-priest / invoker
होता:
Kartā
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक; √हु ‘यज्/होम’ से)
होतृ-सदनेin the seat of the Hotṛ
होतृ-सदने:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक) + सदन (प्रातिपदिक)
विदानःknowing, wise
विदानः:
Kartā (विशेषण) / कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Root√विद् (जानने) → विदान (कृदन्त, परिपूर्ण/परस्मैपदी-भाव)
त्वेषःfiery, impetuous
त्वेषः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्वेष (प्रातिपदिक)
दीदिवान्shining, radiant
दीदिवान्:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Root√दीदिव्/√दीप् (दीप्तौ) → दीदिवस् (कृदन्त, परिपूर्ण)
असदत्sat down; took his seat
असदत्:
—
TypeVerb
Root√सद् (उपवेशने) + अ (उपसर्ग) → असदत्
सु-दक्षःvery skillful, of good ability
सु-दक्षः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + दक्ष (प्रातिपदिक)
अदब्ध-व्रत-प्रमतिः(he) whose resolve/vow is unbeguiled; of unfailing purpose
अदब्ध-व्रत-प्रमतिः:
Kartā (विशेषण)
TypeNoun
Rootअदब्ध (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक) + प्रमति (प्रातिपदिक)
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Kartā (सम्बोधन/नाम-निर्देश as predicate)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक; ऋषिनाम)
सहस्रम्-भरःbearing a thousand (gifts/strengths)
सहस्रम्-भरः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसहस्र (प्रातिपदिक) + √भृ (धारणे) → भर (कृदन्त/प्रातिपदिक)
शुचि-जिह्वःhaving a pure tongue (flame)
शुचि-जिह्वः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुचि (प्रातिपदिक) + जिह्वा (प्रातिपदिक)
अग्निःAgni (Fire)
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes