Mantra 7
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurvedic Adhvaryu lineage; specific ṛṣi ascription not explicit in the provided excerpt).
Devata: Rakṣoghna (apotropaic) / Agni-tapas as the operative power; implicitly the protective force of the yajña.
Chandas: Yajus (prose formula; not a fixed ṛgvedic metre).
Samhita Patha (Devanagari)
प्रत्यु॑ष्ट॒ᳪ रक्ष॒: प्रत्यु॑ष्टा॒ अरा॑तयो॒ निष्ट॑प्त॒ᳪ रक्षो॒ निष्ट॑प्ता॒ अरा॑तयः । उ॒र्वन्तरि॑क्ष॒मन्वे॑मि
Transliteration
pratyū̀ṣṭaᳪ rakṣaḥ pratyū̀ṣṭā arā́tayo níṣṭaptaᳪ rakṣo níṣṭaptā arā́tayaḥ | urvàm antaríkṣam ánvèmi
Translation
قد أُحرِقَ راكشَسُ ورُدَّ إلى الوراء، وأُحرِقَ ورُدَّ إلى الوراء الأعداءُ الخبثاء؛ قد أُحرِقَ راكشَسُ احتراقًا تامًّا، واحترق احتراقًا تامًّا الأعداءُ الخبثاء. أمضي في الأنتاريكشا الواسعة (الفضاء بين السماء والأرض).
Padapatha (Word Analysis)
प्रति-उ॑ष्टम् । रक्षः । प्रति-उ॑ष्टाः । अरा॑तयः । नि-ष्ट॑प्तम् । रक्षः । नि-ष्ट॑प्ताः । अरा॑तयः । उ॒र्वम् । अन्तरि॑क्षम् । अनु-ए॑मि ।
Word by Word
प्रत्युष्टम्at dawn / when it has dawned
प्रत्युष्टम्:
अधिकारण (कालाधिकारण)
TypeAdjective
Rootप्रत्युष्ट (प्रति + उष्/वस्- ‘to shine/dawn’; kṛdanta)
रक्षःthe demon(s), evil spirit
रक्षः:
कर्तृ (understood: ‘is/are burned/repelled’)
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
प्रत्युष्टाःdawned (at dawn)
प्रत्युष्टाः:
विशेषण (of अरातयः)
TypeAdjective
Rootप्रत्युष्ट (कृदन्त)
अरातयःhostilities, enemies
अरातयः:
कर्तृ (understood)
TypeNoun
Rootअराति (प्रातिपदिक)
निष्टप्तम्burnt up, scorched
निष्टप्तम्:
कर्म/भाव (result-state; ‘burnt up’)
TypeAdjective
Rootनिष्टप्त (नि + तप् ‘to burn’; past passive participle)
रक्षःthe demon(s), evil spirit
रक्षः:
कर्तृ (understood)
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
निष्टप्ताःburnt up, scorched
निष्टप्ताः:
विशेषण (of अरातयः)
TypeAdjective
Rootनिष्टप्त (नि + तप्; PPP)
अरातयःhostilities, enemies
अरातयः:
कर्तृ (understood)
TypeNoun
Rootअराति (प्रातिपदिक)
उर्वन्तरिक्षम्the wide mid-air (atmosphere)
उर्वन्तरिक्षम्:
कर्म (of अन्वेमि)
TypeIndeclinable + Noun
Rootउर्व् (अव्यय/उपसर्गार्थ ‘wide, far’ as adverb) + अन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
अन्वेमिI go after / I follow / I seek
अन्वेमि:
कर्तृ (अहम् implied)
TypeVerb
Rootअनु + इ (धातु: इ ‘to go’)
Entities Mentioned
A
Agni (as tapas, yajña-śakti)R
Rakṣoghna (protective force of the yajña)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes