Shloka 52

पार्थिवार्चाविधिः | Pārthivārcā-vidhi

Procedure for the Earthen Liṅga Worship

Devanagari script

ध्यायेन्नित्यं महेशं रजतगिरिनिभं चारुचंद्रा वतंसं रत्नाकल्पोज्ज्वलांगं परशुमृगवराभीतिहस्तं प्रसन्नम् । पद्मासीनं समंतात्स्थितममरगणैर्व्याघ्रकृत्तिं वसानं विश्वाद्यं विश्वबीजं निखिलभयहरं पंचवक्त्रं त्रिनेत्रम्

Transliteration

dhyāyennityaṃ maheśaṃ rajatagirinibhaṃ cārucaṃdrā vataṃsaṃ ratnākalpojjvalāṃgaṃ paraśumṛgavarābhītihastaṃ prasannam | padmāsīnaṃ samaṃtātsthitamamaragaṇairvyāghrakṛttiṃ vasānaṃ viśvādyaṃ viśvabījaṃ nikhilabhayaharaṃ paṃcavaktraṃ trinetram

Translation

ليتأمّل المرءُ كلَّ يومٍ في مهيشا: متلألئًا كجبلٍ من فضّة، متوَّجًا بهلالٍ جميل، وأعضاؤه مضيئةٌ بحُليّ الجواهر؛ هادئًا مُبتسمًا، بيديه الفأسُ والغزال، ويُظهر مُدرا منحِ العطايا ومُدرا إزالةِ الخوف. جالسًا على لوتس، تحيط به جموعُ الدِّيفات من كل جانب، لابسًا جلدَ النمر؛ هو الأوّلُ للكون، وبذرةُ الكون، مُزيلُ كلِّ رهبة، ذو خمسةِ وجوهٍ وثلاثةِ عيون.

Word by Word

• ध्यायेत्: one should meditate
• ध्यायेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-प्रयोग/क्रियाविशेषण (adverb)

• महेशम्: Mahēśa
• महेशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: महेश (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (महान् + ईश), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• रजत-गिरि-निभम्: like a silver mountain
• रजत-गिरि-निभम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रजत (प्रातिपदिक) + गिरि (प्रातिपदिक) + निभ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (उपमान: ‘like a silver mountain’), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• चारु-चन्द्र-ावतंसम्: with the lovely moon as an ornament
• चारु-चन्द्र-ावतंसम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चारु (प्रातिपदिक) + चन्द्र (प्रातिपदिक) + अवतंस (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (कर्मधारय-प्रायः: ‘having a beautiful moon as ornament’), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• रत्न-आकल्प-उज्ज्वल-अङ्गम्: whose body is radiant with jewel-ornaments
• रत्न-आकल्प-उज्ज्वल-अङ्गम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रत्न (प्रातिपदिक) + आकल्प (प्रातिपदिक) + उज्ज्वल (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (रत्न-आकल्प = ‘with jewel-ornaments’; ‘limbs radiant’), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• परशु-मृग-वर-अभीति-हस्तम्: whose hands hold an axe, a deer, grant boons, and give fearlessness
• परशु-मृग-वर-अभीति-हस्तम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परशु (प्रातिपदिक) + मृग (प्रातिपदिक) + वर (प्रातिपदिक) + अभीति (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: समाहार-द्वन्द्व/बहुपद-समास: ‘hands (bearing) axe, deer, boon, and fearlessness’; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्रसन्नम्: serene / gracious
• प्रसन्नम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रसन्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• पद्म-आसीनम्: seated on a lotus
• पद्म-आसीनम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पद्म (प्रातिपदिक) + आसीन (आस् धातु + क्त)
• Form: तत्पुरुष: ‘seated on a lotus’; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• समन्तात्: on all sides
• समन्तात्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: समन्तात् (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place: ‘on all sides’)

• स्थितम्: standing / stationed
• स्थितम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृत्)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past participle/क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• अमर-गणैः: by the hosts of gods
• अमर-गणैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: अमर (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: ‘groups of immortals (gods)’, पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन

• व्याघ्र-कृत्तिम्: tiger-skin
• व्याघ्र-कृत्तिम्: Karma (कर्म/garment worn)
• Type: Noun
• Root: व्याघ्र (प्रातिपदिक) + कृत्ति (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: ‘tiger-skin’, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• वसानम्: wearing
• वसानम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/participial)
• Type: Adjective
• Root: वस् (धातु) + शानच् (कृत्)
• Form: वर्तमानकर्तरि कृदन्त (present active participle/शानच्), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘wearing’

• विश्व-आद्यम्: primordial
• विश्व-आद्यम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) + आद्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: ‘first of the universe/primordial’, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• विश्व-बीजम्: seed of the universe
• विश्व-बीजम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) + बीज (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: ‘seed of the universe’, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (as epithet)

• निखिल-भय-हरम्: remover of all fear
• निखिल-भय-हरम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निखिल (प्रातिपदिक) + भय (प्रातिपदिक) + हर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: ‘remover of all fear’, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• पञ्च-वक्त्रम्: five-faced
• पञ्च-वक्त्रम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च (संख्या-प्रातिपदिक) + वक्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास: ‘five-faced’, नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-प्रयोगे, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• त्रि-नेत्रम्: three-eyed
• त्रि-नेत्रम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास: ‘three-eyed’, नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-प्रयोगे, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

Speaker

Sūta Gosvāmin (narrating the Shiva Purana teaching to the sages at Naimiṣāraṇya)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Jyotirlinga Context

Jyotirlinga: Viśvanātha

Sthala Purana: The verse’s ‘viśvādya/viśvabīja’ theology aligns with Kāśī Viśvanātha as the cosmic Lord whose presence sanctifies the kṣetra; the imagery supports Viśveśvara as the universal seed and protector from fear.

Significance: Meditation on the pañcavaktra-trinetra Lord is held to remove fear and stabilize the mind in dharma and devotion, preparing for mantra-japa and Vedic recitation.

Mantra Metadata

Type: stotra

Characters & Entities

• Shiva
• Devas

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It prescribes daily dhyāna on Śiva in a compassionate, accessible (saguṇa) form—five-faced and three-eyed—affirming Him as both the transcendent source (seed of the universe) and the immanent protector who removes all fear through grace.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The verse supports saguṇa-upāsanā: meditating on Śiva’s auspicious form and attributes to steady the mind and awaken devotion. In Shaiva practice, such dhyāna naturally culminates in Linga worship, where the same Lord is adored as the formless-yet-present Pati (Lord) granting liberation.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A daily visualization (dhyāna) of Mahādeva—lotus-seated, tiger-skin clad, surrounded by devas—contemplating His abhaya (fearlessness) and varada (boon-giving) hands. This is commonly paired with japa of the Pañcākṣarī ("Om Namaḥ Śivāya") and reverent worship of the Linga.