Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 28

अन्तराय-उपसर्ग-विवेचनम् / Analysis of Yogic Obstacles (Antarāyas) and Upasargas

एकेन देहनिष्पत्तिर्युक्तं भोगैश्च तैजसैः । द्वात्रिंशद्गुणमैश्वर्यं मारुतं कवयो विदुः

ekena dehaniṣpattiryuktaṃ bhogaiśca taijasaiḥ | dvātriṃśadguṇamaiśvaryaṃ mārutaṃ kavayo viduḥ

بمقدارٍ واحدٍ من هذه الرياضة يُنال تَكَوُّنُ الجسد، ومعه لذّاتٌ من مرتبةٍ نوريّةٍ لطيفة. ويَعرِف الحكماءُ قوّةَ «ماروتا» (māruta) على أنها سيادةٌ تتضاعف اثنتين وثلاثين مرّة.

एकेनby one (alone)
एकेन:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (m./n.), तृतीया विभक्ति (Instr. 3), एकवचन (sg.); साधन/हेतु-भावे
देहनिष्पत्तिःproduction/formation of a body
देहनिष्पत्तिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेह-निष्पत्ति (प्रातिपदिक; देह + निष्पत्ति)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (Nom. 1), एकवचन (sg.); ‘देहस्य निष्पत्तिः’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः
युक्तम्endowed/connected
युक्तम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (sg.); ‘युक्तम्’ = endowed/connected (agreeing with implied ‘ऐश्वर्यम्’ or as predicate)
भोगैःwith enjoyments/experiences
भोगैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootभोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), तृतीया विभक्ति (Instr. 3), बहुवचन (pl.)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction ‘and’)
तैजसैःluminous/fiery (subtle)
तैजसैः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतैजस (प्रातिपदिक; तेजस्)
Formपुंलिङ्ग (m.), तृतीया विभक्ति (Instr. 3), बहुवचन (pl.); भोगान् विशेषयति
द्वात्रिंशद्गुणम्thirty-twofold
द्वात्रिंशद्गुणम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वात्रिंशत्-गुण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (sg.); द्विगु-समासः (number + noun)
ऐश्वर्यम्lordly power / sovereignty
ऐश्वर्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऐश्वर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा विभक्ति (Nom. 1), एकवचन (sg.)
मारुतम्pertaining to wind (vāyu)
मारुतम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमारुत (प्रातिपदिक; मरुत्)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (sg.); ऐश्वर्यं विशेषयति
कवयःsages/poets
कवयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nom. 1), बहुवचन (pl.)
विदुःknow / have declared
विदुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलिट् लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन (pl.)

Suta Goswami (narrating the Vāyavīya discourse to the sages at Naimiṣāraṇya)

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

V
Vayu

FAQs

It highlights that mastery over the prāṇa–vāyu principle can yield refined, subtle experiences and extraordinary capacities; yet, from a Śaiva Siddhānta lens these are secondary outcomes, while true fulfillment is liberation through Pati’s (Śiva’s) grace rather than fascination with powers.

Vāyavīya teachings often place yogic attainments within devotion: prāṇa-mastery and inner luminosity are to be oriented toward Saguna Śiva (Linga-centered worship) so that discipline becomes God-centered sādhana, not mere power-seeking.

The verse points toward prāṇāyāma and vāyu-sādhana (regulated breath and prāṇa control); in Śaiva practice this is best paired with japa of the Pañcākṣarī (“Om Namaḥ Śivāya”) and steady Linga-dhyāna to keep the aim on purification and grace.