Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 37

न्यासत्रैविध्य-भूतशुद्धि-प्रक्रिया

Threefold Nyāsa and the Procedure of Elemental Purification

पश्चात्प्रणवविद्धीमान्प्रणवन्यासमाचरेत् । बाहुद्वये कूर्परयोस्तथा च मणिबन्धयोः । पार्श्वोदरोरुजंघेषु पादयोः पृष्ठतस्तथा । इत्थं प्रणवविन्यासं कृत्वा न्यासविचक्षणः

paścātpraṇavaviddhīmānpraṇavanyāsamācaret | bāhudvaye kūrparayostathā ca maṇibandhayoḥ | pārśvodarorujaṃgheṣu pādayoḥ pṛṣṭhatastathā | itthaṃ praṇavavinyāsaṃ kṛtvā nyāsavicakṣaṇaḥ

ثم بعد ذلك، على الممارس الحكيم، المتمكّن من تعاليم البرَنَفا (Praṇava)، أن يُجري نياسا البرَنَفا. فيضعه على الذراعين كليهما، وعلى المرفقين، وكذلك على المعصمين؛ وعلى الجانبين والبطن، وعلى الفخذين والساقين، وعلى القدمين، وعلى الظهر أيضًا. وهكذا، بعد أن رتّب نياسا البرَنَفا على هذا النحو، يمضي الخبير بالنياسا في عبادته/تأمّله.

paścātafterwards
paścāt:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootpaścāt (अव्यय)
FormAvyaya; adverb
praṇava-viddhīmānone skilled in (the) praṇava
praṇava-viddhīmān:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootpraṇava + viddhīmat (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa compound; Masculine, Nominative (1st), Singular; viddhīmat = ‘endowed with knowledge/skill’; qualifying the doer
praṇava-nyāsamthe praṇava-nyāsa
praṇava-nyāsam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpraṇava + nyāsa (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa compound; Masculine, Accusative (2nd), Singular
ācaretshould perform
ācaret:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootcar (धातु)
FormVidhi-liṅ (विधिलिङ्/optative), 3rd person, Singular; Parasmaipada; with prefix ā-
bāhu-dvayein the two arms
bāhu-dvaye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbāhu + dvaya (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa; Neuter, Locative (7th), Singular; ‘in the pair of arms’
kūrparayoḥin the two elbows
kūrparayoḥ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkūrpara (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Locative (7th), Dual
tathālikewise
tathā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAvyaya; adverb
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction
maṇibandhayoḥin the two wrists
maṇibandhayoḥ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmaṇibandha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th), Dual
pārśva-udara-ūru-jaṃgheṣuin the sides, belly, thighs and shins
pārśva-udara-ūru-jaṃgheṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpārśva + udara + ūru + jaṃghā (प्रातिपदik)
FormDvandva compound; Neuter (collective), Locative (7th), Plural; components: sides, belly, thighs, shins
pādayoḥin the two feet
pādayoḥ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpāda (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th), Dual
pṛṣṭhataḥon the back/behind
pṛṣṭhataḥ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootpṛṣṭhatas (अव्यय)
FormAvyaya; adverb meaning ‘from behind/at the back’
tathālikewise
tathā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAvyaya; adverb
itthamthus, in this way
ittham:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootittham (अव्यय)
FormAvyaya; adverb (‘in this manner’)
praṇava-vinyāsamthe arrangement/placement of praṇava
praṇava-vinyāsam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpraṇava + vinyāsa (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa; Masculine, Accusative (2nd), Singular
kṛtvāhaving done
kṛtvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा)
nyāsa-vicakṣaṇaḥthe expert in nyāsa
nyāsa-vicakṣaṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnyāsa + vicakṣaṇa (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa; Masculine, Nominative (1st), Singular; ‘expert in nyāsa’

Suta Goswami (narrating Shiva’s yogic-ritual discipline as taught in the Vayu Samhita context)

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Sadāśiva

Mantra: Oṃ

Role: liberating

S
Shiva

FAQs

It teaches Praṇava-nyāsa—placing Oṁ upon the body—to consecrate the practitioner as a fit vessel for Shiva-worship, aligning body and mind with Pati (Shiva) so the bonds (pāśa) loosen and inner purity supports liberation.

Nyāsa is a preparatory rite before pūjā and dhyāna: by installing Oṁ in the limbs, the devotee approaches the Liṅga (Saguna Shiva) with a sanctified body-mandala, making external worship mirror internal Shiva-presence.

Perform Praṇava-nyāsa by touching the specified body parts while mentally reciting Oṁ, as a mantra-śuddhi and deha-śuddhi practice prior to Shaiva japa, dhyāna, or Liṅga-pūjā.