Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 1

न्यासत्रैविध्य-भूतशुद्धि-प्रक्रिया

Threefold Nyāsa and the Procedure of Elemental Purification

उपमन्युरुवाच । न्यासस्तु त्रिविधः प्रोक्तः स्थित्युत्पत्तिलयक्रमात् । स्थितिर्न्यासो गृहस्थानामुत्पत्तिर्ब्रह्मचारिणाम् । यतीनां संहृतिन्यासो वनस्थानां तथैव च । स एव भर्तृहीनायाः कुटुंबिन्याः स्थितिर्भवेत्

upamanyuruvāca | nyāsastu trividhaḥ proktaḥ sthityutpattilayakramāt | sthitirnyāso gṛhasthānāmutpattirbrahmacāriṇām | yatīnāṃ saṃhṛtinyāso vanasthānāṃ tathaiva ca | sa eva bhartṛhīnāyāḥ kuṭuṃbinyāḥ sthitirbhavet

قال أوبامانيو: «إنّ النْياسا (nyāsa: الإيداع/الإسناد المقدّس في العبادة) تُعلَّم على ثلاثة أنحاء، بحسب ترتيب الحفظ، والإنشاء، والانحلال/الاسترجاع. فأمّا لأهل البيت (gṛhastha) فنياساهم من طبيعة “الثبات والحفظ” (sthiti). وللبراهماچارين (brahmacārin) فهي من طبيعة “الإنشاء” (utpatti). ولليَتيّين (yati: الزهّاد المتخلّين) فهي من طبيعة “الانطواء/الانحلال” (saṃhṛti)، وكذلك لسالكي الغابة (vānaprastha). وتلك النياسا الحافظة بعينها تلائم أيضًا المرأةَ البيتية التي لا زوج لها».

upamanyuḥUpamanyu
upamanyuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootupamanyu (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) singular (एकवचन)
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातu)
FormLiṭ (लिट्, perfect), 3rd person (प्रथमपुरुष), singular (एकवचन); parasmaipada
nyāsaḥnyāsa (ritual placement)
nyāsaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnyāsa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) singular (एकवचन)
tuindeed/but
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात) of contrast/emphasis
trividhaḥthreefold
trividhaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottri (प्रातिपदिक) + vidha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) singular (एकवचन); द्विगु: 'three' + 'kinds'
proktaḥis declared
proktaḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra + vac (धातु)
FormPast passive participle (क्त), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) singular (एकवचन); predicate with nyāsaḥ
sthiti-utpatti-laya-kramātaccording to the order of maintenance, creation, and dissolution
sthiti-utpatti-laya-kramāt:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootsthiti (प्रातिपदिक) + utpatti (प्रातिपदिक) + laya (प्रातिपदिक) + krama (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Ablative (पञ्चमी) singular (एकवचन); तत्पुरुष: 'sequence of (sthiti, utpatti, laya)'
sthitiḥmaintenance/continuance
sthitiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsthiti (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) singular (एकवचन)
nyāsaḥ(is) nyāsa
nyāsaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnyāsa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) singular (एकवचन); in apposition/predicate with sthitiḥ
gṛhasthānāmof householders
gṛhasthānām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootgṛhastha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी) plural (बहुवचन)
utpattiḥcreation/origination
utpattiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootutpatti (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) singular (एकवचन)
brahmacāriṇāmof brahmacārins (celibate students)
brahmacāriṇām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootbrahmacārin (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी) plural (बहुवचन)
yatīnāmof renunciants
yatīnām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootyati (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी) plural (बहुवचन)
saṃhṛti-nyāsaḥwithdrawal-nyāsa
saṃhṛti-nyāsaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsaṃhṛti (प्रातिपदिक) + nyāsa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुष: 'of withdrawal/dissolution' + 'nyāsa'
vanasthānāmof forest-dwellers
vanasthānām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootvanastha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी) plural (बहुवचन)
tathālikewise
tathā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण-अव्यय)
evaindeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormParticle (निपात) of emphasis
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक-अव्यय)
saḥthat/it
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) singular (एकवचन); demonstrative pronoun
evaindeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormParticle (निपात) of emphasis
bhartṛ-hīnāyāḥof a husbandless (woman)
bhartṛ-hīnāyāḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootbhartṛ (प्रातिपदिक) + hīna (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Genitive (षष्ठी) singular (एकवचन); बहुव्रीहि: 'one who is without a husband'
kuṭuṃbinyāḥof the housewife/householder woman
kuṭuṃbinyāḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootkuṭuṃbinī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Genitive (षष्ठी) singular (एकवचन)
sthitiḥmaintenance-nyāsa (continuance)
sthitiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsthiti (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) singular (एकवचन)
bhavetwould be/should be
bhavet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
FormVidhiliṅ (विधिलिङ्, optative), 3rd person (प्रथमपुरुष), singular (एकवचन)

Sage Upamanyu

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Īśāna

Role: teaching

U
Upamanyu

FAQs

It teaches that nyāsa is not a one-size ritual; it is adapted to one’s āśrama (life-stage). The same Shaiva goal—inner alignment to Pati (Shiva) and loosening of pāśa (bondage)—is pursued through sustaining, manifesting, or withdrawing modes of practice.

Nyāsa prepares the worshipper’s body-mind as a fit vessel for Saguna Shiva worship (including Linga-pūjā) by installing mantra and divine awareness in the limbs and heart. The mode (sthiti/utpatti/saṁhṛti) reflects whether one is sustaining dharma in the world or moving toward withdrawal and dissolution into Shiva-consciousness.

Practice mantra-nyāsa according to your station: householders emphasize sthiti-nyāsa (steady daily japa and pūjā), brahmacārins emphasize utpatti-nyāsa (disciplined mantra-formation and purity), and renunciants/forest-dwellers emphasize saṁhṛti-nyāsa (withdrawal, inner dissolution, and meditation on Shiva).