Shloka 39

नन्दिकेशावतारवर्णनम् (Nandikeśa Avatāra Varṇanam) — “Account of the Descent/Origin of Nandikeśvara”

Devanagari script

अवर्षंस्तदा पुष्करावर्तकाद्या जगुः खेचराः किन्नराः सिद्धसाध्या । शिलादात्मजत्वं गते मय्यृषीन्द्रास्समन्ताच्च वृष्टिं व्यधुः कौसुमीं ते

Transliteration

avarṣaṃstadā puṣkarāvartakādyā jaguḥ khecarāḥ kinnarāḥ siddhasādhyā | śilādātmajatvaṃ gate mayyṛṣīndrāssamantācca vṛṣṭiṃ vyadhuḥ kausumīṃ te

Translation

حينئذٍ أمطرت سُحُبُ بُشْكَرَافَرْتَ (Puṣkarāvarta) وغيرها، بينما أنشد الخيچرة (Khecara) والكنّرة (Kinnara) والسِّدْهَة (Siddha) والسادْهْيَة (Sādhya) تراتيلَ التسبيح في السماء. ولما صرتُ ابنَ شيلادا (Śilāda)، أجرى كبارُ الرِّشي من كل جانبٍ مطرًا من الزهور.

Word by Word

• अवर्षन्: they rained
• अवर्षन्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृष् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (plural)

• तदा: then
• तदा: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• पुष्करावर्तकाद्याः: Puṣkarāvartaka and others
• पुष्करावर्तकाद्याः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुष्करावर्त + क (प्रातिपदिक); आद्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (1st case), बहुवचन (plural); समासः—पुष्करावर्तक-आद्य (…and others beginning with Puṣkarāvartaka)

• जगुः: they sang
• जगुः: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गै (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (plural)

• खेचराः: sky-goers (celestials)
• खेचराः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: खेचर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—खे (loc.) + चर (goer)

• किन्नराः: Kinnaras
• किन्नराः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किन्नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• सिद्धसाध्याः: Siddhas and Sādhyas
• सिद्धसाध्याः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सिद्ध (प्रातिपदिक) + साध्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—सिद्धाः च साध्याः च

• शिलादात्मजत्वम्: (his) being the son of Śilādā
• शिलादात्मजत्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिलादा (प्रातिपदिक) + आत्मजत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया (2nd case), एकवचन (singular); समासः—शिलादायाः आत्मजत्वम् (sonship of Śilādā)

• गते: when (it) had gone/occurred
• गते: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)

• मयि: in me
• मयि: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम (1st person pronoun), सप्तमी, एकवचन

• ऋषीन्द्राः: the foremost sages
• ऋषीन्द्राः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—ऋषीणाम् इन्द्राः (chiefs of sages)

• समन्तात्: from all sides
• समन्तात्: Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: समन्तात् (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (spatial adverb)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• वृष्टिम्: rain
• वृष्टिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (feminine), द्वितीया, एकवचन

• व्यधुः: they produced/caused
• व्यधुः: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, बहुवचन; उपसर्गः—वि

• कौसुमीम्: flowery, floral
• कौसुमीम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कौसुमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying) वृष्टिम्

• ते: they
• ते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Rudra

Mantra Metadata

Type: stotra

Shakti Dimension

Role: nurturing

Ritual Elements

Offering: pushpa

Cosmic Context

Cosmic Event: deva-dundubhi/puṣpa-vṛṣṭi style omen; clouds (Puṣkarāvarta etc.) invoked as cosmic participation

Characters & Entities

• Shiva
• Shilada
• Sages
• Kinnaras
• Siddhas
• Sadhyas

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It portrays the cosmos responding to Śiva’s gracious descent for His devotee—clouds rain and sages offer पुष्पवृष्टि—signifying that when Pati (the Lord) accepts a devotee’s bond, the universe itself honors that divine compassion.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The verse emphasizes Saguna Śiva—Śiva taking an accessible form (as Śilāda’s son) so devotees can relate, serve, and worship with love; such divine “manifestation” is the same principle by which the Linga becomes a tangible focus for devotion and grace.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

The imagery supports devotional upacāras: stotra-gāna (hymn-singing) and puṣpārpaṇa (offering flowers) to Śiva/Śiva-liṅga, done with bhakti as a simple, effective sādhana.