Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 20

विष्णूत्पत्तिवर्णनम्

Description of the Origin/Manifestation of Viṣṇu

Devanagari script

प्रधानं प्रकृति तां च मायां गुणवतीं पराम् । बुद्धितत्त्वस्य जननीमाहुर्विकृतिवर्जिताम्

Transliteration

pradhānaṃ prakṛti tāṃ ca māyāṃ guṇavatīṃ parām | buddhitattvasya jananīmāhurvikṛtivarjitām

Translation

يسمّونها برادهانا (Pradhāna) وبراكريتي (Prakṛti) وكذلك مايا (Māyā)—القوّة العُليا الموصوفة بالـغونات. هي أمّ مبدأ البُدّهي (Buddhi، العقل الكوني)، ومع ذلك فهي بذاتها منزّهة عن كلّ تحوّل.

Word by Word

• प्रधानम्: Pradhāna (primordial matter)
• प्रधानम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: प्रधान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/Accusative), एकवचन

• प्रकृतिम्: Prakṛti (nature)
• प्रकृतिम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: प्रकृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/Accusative), एकवचन

• ताम्: that (her)
• ताम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/Accusative), एकवचन; अन्वय: प्रकृतिम् ताम्

• च: and
• च: सम्बन्ध (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• मायाम्: Māyā
• मायाम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: माया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/Accusative), एकवचन; प्रकृत्या सह समानााधिकरणे

• गुणवतीम्: endowed with qualities (guṇas)
• गुणवतीम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: गुणवत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (possessed of guṇas)

• पराम्: supreme
• पराम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (supreme)

• बुद्धि-तत्त्वस्य: of the principle of intellect (buddhi-tattva)
• बुद्धि-तत्त्वस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: बुद्धि (प्रातिपदिक) + तत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध/Genitive), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (बुद्धेः तत्त्वम्)

• जननीम्: mother
• जननीम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: जननी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/Accusative), एकवचन; विधेय-रूपेण (as ‘mother’)

• आहुः: they say, call
• आहुः: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: अह् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• विकृति-वर्जिताम्: free from modification
• विकृति-वर्जिताम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: विकृति (प्रातिपदिक) + वर्जित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (विकृत्या वर्जिता = devoid of modification)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pasha

Shakti Dimension

Shakti Form: Durgā

Role: teaching

Cosmic Context

Cosmic Event: tattva-evolution: emergence of buddhi-tattva from guṇa-endowed prakṛti/māyā

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It identifies the material-causal principle of manifestation—Pradhāna/Prakṛti/Māyā—as the guṇa-based power that gives rise to Buddhi, implying that liberation requires discerning Shiva (Pati) as distinct from the evolutes of Māyā and turning awareness beyond guṇas.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Linga-worship centers the mind on Shiva as the transcendent Lord who stands beyond Prakṛti and her transformations; by meditating on Saguna Shiva through the Linga, the devotee gains clarity to recognize Māyā and its tattvas (like Buddhi) as dependent powers, not the Supreme.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is guṇa-transcending japa and dhyāna—especially Panchākṣarī ("Om Namaḥ Śivāya")—performed with purity (bhasma/tripuṇḍra and steady breath), cultivating viveka (discernment) so the intellect (buddhi) turns from Māyā toward Shiva.