Shloka 14

पूर्वगतिवर्णनम् (Pūrvagati-varṇana) — “Description of the Prior Course / Earlier Lineage Account”

Devanagari script

तिस्रो भगिन्यस्तांस्तत्र नोत्तस्थुर्मोहिता मुने । मायया दैवविवशाश्शङ्करस्य परात्मनः

Transliteration

tisro bhaginyastāṃstatra nottasthurmohitā mune | māyayā daivavivaśāśśaṅkarasya parātmanaḥ

Translation

أيها الحكيم، إنّ الأخوات الثلاث هناك، وقد أضلّهنّ الوهم، لم ينهضن. غلبهنّ القضاء بوساطة مَايَا شَنْكَرَةَ—الذاتِ العليا—فأصبحن عاجزاتٍ لا حيلة لهنّ.

Word by Word

• तिस्रः: three
• तिस्रः: विशेषण (of subject)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (भगिन्यः)

• भगिन्यः: sisters
• भगिन्यः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• तान्: them
• तान्: कर्म (object of उत्तस्थुः with negation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (सर्वनाम)

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• न: not
• न: निषेध (negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• उत्तस्थुः: rose up
• उत्तस्थुः: क्रिया (Verb/आख्यात)
• Type: Verb
• Root: उद् + √स्था (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; उपसर्ग: उद्

• मोहिताः: deluded
• मोहिताः: विशेषण (of subject)
• Type: Adjective
• Root: √मुह् (धातु) → मोहित (कृदन्त, क्त/PPP)
• Form: भूतकृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (भगिन्यः)

• मुने: O sage
• मुने: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• मायया: by illusion
• मायया: करण (Karaṇa/करण)
• Type: Noun
• Root: माया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• दैव-विवशाः: helpless due to divine force
• दैव-विवशाः: विशेषण (of भगिन्यः)
• Type: Adjective
• Root: दैव (प्रातिपदिक) + विवश (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारय-समास (दैवेन विवशाः = helpless due to fate/divine force)

• शङ्करस्य: of Śaṅkara
• शङ्करस्य: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: शङ्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• पर-आत्मनः: of the Supreme Self
• पर-आत्मनः: सम्बन्ध (Genitive; apposition to शङ्करस्य)
• Type: Noun
• Root: पर (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; कर्मधारय-समास (परः आत्मा = Supreme Self)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pasha

Shiva Form: Mahādeva

Characters & Entities

• Shiva (Shankara)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights Śiva as Parātman (Pati) whose māyā can veil understanding; beings (paśu) become fate-bound until grace and right knowledge arise.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By portraying Śaṅkara as the Supreme Self acting through māyā, it supports Saguna worship (Linga devotion) as a compassionate means to receive His grace and overcome delusion.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Regular japa of the Pañcākṣarī ("Om Namaḥ Śivāya") with bhakti and inner vigilance against moha is implied as the practical antidote to māyā.