Shloka 7

शिवस्य तपोऽनुष्ठानम् — Śiva’s Austerity and Meditation at Himavat

Gaṅgā-Region

Devanagari script

चेतो ज्ञानभवं नित्यं ज्योतीरूपं निरामयम् । जगन्मयं चिदानन्दं द्वैतहीनं निराश्रयम्

Transliteration

ceto jñānabhavaṃ nityaṃ jyotīrūpaṃ nirāmayam | jaganmayaṃ cidānandaṃ dvaitahīnaṃ nirāśrayam

Translation

هو المصدر الأبدي للوعي والمعرفة، على هيئة النور، منزَّهٌ عن كل ألمٍ واعتلال. يَسري في الكون كلّه؛ هو الوعي والأنندة (الغبطة)، بلا ثنائية، ولا يعتمد على شيءٍ سواه.

Word by Word

• चेतः: consciousness, mind
• चेतः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: चेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन

• ज्ञानभवम्: born of knowledge
• ज्ञानभवम्: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक) + भव (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (ज्ञानात् भवः/ज्ञानसम्भवः), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; चेतः-विशेषणम्

• नित्यम्: eternal
• नित्यम्: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; चेतः-विशेषणम्

• ज्योतिःरूपम्: of the form of light
• ज्योतिःरूपम्: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ज्योतिस् (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (ज्योतिः एव रूपम्/ज्योतिरूपम्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; चेतः-विशेषणम्

• निरामयम्: free from disease, untainted
• निरामयम्: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: निर्- (उपसर्ग) + आमय (प्रातिपदिक)
• Form: नञ्/निर्-भावे विशेषण, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; चेतः-विशेषणम्

• जगत्: the world
• जगत्: Upapada (उपपद/First member for compound sense)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (मयम् इत्यनेन सह)

• मयम्: consisting of, pervaded by
• मयम्: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; जगत्-सम्बद्धं विशेषणम् (jaganmaya = जगन्मयम्)

• चित्: consciousness
• चित्: Upapada (उपपद/First member for compound sense)
• Type: Noun
• Root: चित् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (दर्शनप्रयोगे), प्रातिपदिक; (आनन्दं इत्यनेन सह समासार्थः)

• आनन्दम्: bliss
• आनन्दम्: Visheshya (विशेष्य/Noun being qualified)
• Type: Noun
• Root: आनन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (चित्-आनन्दं = चिदानन्दम्)

• द्वैतहीनम्: devoid of duality
• द्वैतहीनम्: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: द्वैत (प्रातिपदिक) + हीन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (द्वैतात् हीनम्/द्वैत-रहितम्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; चेतः-विशेषणम्

• निराश्रयम्: without support, independent
• निराश्रयम्: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: निर्- (उपसर्ग) + आश्रय (प्रातिपदिक)
• Form: निर्-पूर्वक विशेषण, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; चेतः-विशेषणम्

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Mantra Metadata

Type: stotra

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It defines Shiva as the self-luminous, eternal Pati—pure consciousness-bliss—who pervades the cosmos yet remains non-dual and independent, guiding the seeker toward liberation through inner recognition of that reality.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The Linga symbolizes Shiva’s jyotirūpa (form as light) and His transcendent nature; Saguna worship provides a concrete support for devotion, while this verse points to the Nirguna truth the worship culminates in—Shiva as cidānanda beyond duality.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Dhyāna on Shiva as inner light (jyoti) and non-dual awareness, supported by japa of the Panchakshara “Om Namaḥ Śivāya”; this contemplation aligns the mind (cetaḥ) with the Lord who is nirāmaya (untainted) and nirāśraya (independent).