Shloka 43

Śiva-jñāna and the Non-dual Vision of a Śiva-maya Universe (शिवज्ञानम्—सर्वं शिवमयम्)

Devanagari script

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्विंशतिसाहस्र्यां वैयासिक्यां संहितायां तदन्तर्गतायां चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां ज्ञाननिरूपणं नाम त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīśivamahāpurāṇe caturviṃśatisāhasryāṃ vaiyāsikyāṃ saṃhitāyāṃ tadantargatāyāṃ caturthyāṃ koṭirudrasaṃhitāyāṃ jñānanirūpaṇaṃ nāma tricatvāriṃśo'dhyāyaḥ

Translation

وهكذا، في «شري شيفا مهابورانا»—ضمن المصنَّف المنقول عن فياسا والمؤلَّف من أربعةٍ وعشرين ألف بيت—في القسم الرابع «كوتيرودرا سَمهِتا»، يختتم الفصل الثالث والأربعون الموسوم «جْنَانَنِرُوبَنَة» (بيان المعرفة الروحية).

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध/समापन)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: समाप्तिसूचक अव्यय (colophon marker)

• श्रीशिवमहापुराणे: in the Śrī Śiva Mahāpurāṇa
• श्रीशिवमहापुराणे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री + शिव + महापुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; समास: (शिवमहापुराणम्) विशेषितं 'श्री' इति; कर्मधारय/उपपद-समासभाव

• चतुर्विंशतिसाहस्र्याम्: in the (work) of twenty-four thousand (verses)
• चतुर्विंशतिसाहस्र्याम्: Adhikarana (अधिकरण/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर्विंशति + साहस्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास (संख्यापूर्वक): '24-thousand (collection)'

• वैयासिक्याम्: in the Vyāsa-related (recension)
• वैयासिक्याम्: Adhikarana (अधिकरण/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वैयासिकी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (pertaining to Vyāsa)

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• तदन्तर्गतायाम्: contained within that
• तदन्तर्गतायाम्: Adhikarana (अधिकरण/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् + अन्तर्गत (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समास: तस्मिन् अन्तर्गत (locative-tatpurusha sense: 'included in that')

• चतुर्थ्याम्: in the fourth
• चतुर्थ्याम्: Adhikarana (अधिकरण/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर्थी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal) विशेषण

• कोटिरुद्रसंहितायाम्: in the Koṭirudra-saṃhitā
• कोटिरुद्रसंहितायाम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कोटिरुद्र + संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समास: कोटिरुद्रस्य संहिता (षष्ठी-तत्पुरुष)

• ज्ञाननिरूपणम्: the exposition of knowledge
• ज्ञाननिरूपणम्: Karma (कर्म/नामधेय)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान + निरूपण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समास: ज्ञानस्य निरूपणम् (षष्ठी-तत्पुरुष)

• नाम: named
• नाम: Sambandha (सम्बन्ध/नामनिर्देश)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: नामनिर्देशक अव्यय (indeclinable meaning 'named/called')

• त्रिचत्वारिंशः: forty-third
• त्रिचत्वारिंशः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि + चत्वारिंशत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक/संख्यावाचक; द्विगु-समास (43rd)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Suta Goswami (traditional Purāṇic colophon narration to the sages of Naimiṣāraṇya)

Jyotirlinga Context

Sthala Purana: Colophon (iti) marking the end of the chapter ‘Jñānanirūpaṇa’ in Koṭirudrasaṃhitā; not a narrative of a particular shrine.

Significance: Textual tīrtha: recitation/hearing of the completed chapter is traditionally treated as meritorious, sealing the teaching with śraddhā.

Characters & Entities

• Shiva
• Vyasa

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

This is a colophon verse marking the completion of a chapter titled “Jñānanirūpaṇa,” emphasizing that right knowledge (jñāna) as taught in the Śiva Purāṇa is a defined, scripturally transmitted means toward Shiva-realization and liberation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Though it is a closing rubric, it situates the teaching within the Koṭirudra Saṃhitā, where Purāṇic instruction typically integrates knowledge with devotion—supporting Saguna worship (Liṅga, mantra, pilgrimage) as a practical doorway to realizing Shiva’s supreme reality.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

No specific rite is prescribed in this colophon; the takeaway is to approach the chapter’s jñāna through disciplined study (śravaṇa), reflection (manana), and Shiva-centered contemplation alongside regular Shiva worship such as mantra-japa (e.g., Pañcākṣarī) where applicable.