Shloka 43

शिवध्यानपूजनवर्णनम्

Description of Śiva Meditation and Worship

Devanagari script

कारणं सर्वलोकानां सर्वलोकमयं परम् । अन्तर्बहिः स्थितं व्याप्य ह्यणोरल्पं महत्तमम्

Transliteration

kāraṇaṃ sarvalokānāṃ sarvalokamayaṃ param | antarbahiḥ sthitaṃ vyāpya hyaṇoralpaṃ mahattamam

Translation

هو العِلّة العُليا لجميع العوالم، والحقيقة المتعالية الحاضرة بوصفها كلَّ العوالم. قائمٌ في الداخل والخارج، نافذٌ في كل شيء—ألطفُ من ألطفِ ذرّة، ومع ذلك أعظمُ العظماء.

Word by Word

• कारणम्: cause
• कारणम्: कर्ता/विशेष्य (Kartā/Predicate-noun)
• Type: Noun
• Root: कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• सर्व-लोकानाम्: of all worlds
• सर्व-लोकानाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष ('of all worlds'); लोक-शब्दः पुँलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (genitive), बहुवचन

• सर्व-लोक-मयम्: consisting of all worlds
• सर्व-लोक-मयम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष ('consisting of all worlds'); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कारणम् इत्यस्य विशेषणम्

• परम्: supreme
• परम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कारणम् इत्यस्य विशेषणम्

• अन्तः-बहिः: within and without
• अन्तः-बहिः: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative sense)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्तः (अव्यय) + बहिः (अव्यय)
• Form: द्वन्द्व-समास (copulative) अव्ययद्वयम्; क्रियाविशेषण (adverbial)

• स्थितम्: abiding
• स्थितम्: क्रिया-विशेषण/विशेषण (Predicate participle)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'standing/abiding'

• व्याप्य: having pervaded
• व्याप्य: पूर्वकाल (Pūrvakāla)
• Type: Indeclinable
• Root: वि + आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund), 'having pervaded'

• हि: indeed
• हि: सम्बन्ध (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय, निपात (particle), निश्चयार्थ (indeed)

• अणोः: of an atom; than an atom
• अणोः: सम्बन्ध/तुलना (Genitive/Comparison base)
• Type: Noun
• Root: अणु (प्रातिपदिक)
• Form: पुँलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (genitive), एकवचन; तुलनाबिन्दु (than an atom)

• अल्पम्: smaller
• अल्पम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अल्प (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (अणोः इत्यस्य तुलनया)

• महत्तमम्: greatest; most vast
• महत्तमम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: अतिशयतम (superlative) -तम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It declares Shiva as Pati—the supreme, all-pervading Cause who is both immanent (present as all worlds) and transcendent (param). Realization of this truth loosens pāśa (bondage) and leads the paśu (bound soul) toward moksha.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The Linga is worshipped as the sign of the formless, all-pervading Shiva: though beyond attributes, He is approached through a tangible sacred form. This verse supports Saguna worship as a doorway to recognizing Nirguna Shiva who pervades within and without.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Meditate on Shiva as dwelling both inside the heart and pervading the universe while repeating the Panchakshara (Om Namah Shivaya). Linga-dhyana and vibhuti (Tripundra) remembrance can be used to stabilize this all-pervading awareness.