Rig Veda 8.40.1: Mandala 8, Sukta 40, Mantra 1

Sukta 8.40

Rishi: Nabhāka (as indicated by the refrain/epithet nabhāka-vat in the hymn; traditional attribution)

Devata: Indrāgnī (dual deity: Indra and Agni conjoint)

Chandas: Jagatī (probable; requires full metrical count verification against pada lengths)

Samhita Patha (Devanagari)

इन्द्राग्नी युवं सु नः सहन्ता दासथो रयिम् । येन दृळ्हा समत्स्वा वीळु चित्साहिषीमह्यग्निर्वनेव वात इन्नभन्तामन्यके समे ॥

Transliteration

indrā́gnī yuváṃ sú naḥ sáhantā dā́satho rayím | yéna dṛḷhā́ samátsv ā́ vīḷú cít sāhiṣīmáhy agnír vanéva vā́ta ín nábhantām anyaké samé ||

Translation

يا إندرا وأغني، أنتما الغالبان؛ هَبَا لنا رَيِي (rayi)، فيضَ الغنى الباطن، الذي به نغلب في المعارك الراسخة حتى ما كان عسيرَ الاختراق. ولْيَطْرُدِ النارُ في الداخل، كريحٍ تمرّ في الغابة، الآخرين في ساحة الصراع نفسها.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• इन्द्राग्नी: O Indra and Agni
• इन्द्राग्नी: सम्बोधन (आह्वान)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र + अग्नि (प्रातिपदिक) (द्वन्द्व-समास)

• युवम्: you two
• युवम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सु: well, indeed
• सु: —
• Type: Indeclinable
• Root: सु (निपात/उपसर्गवत् अव्यय)

• नः: for us / of us
• नः: सम्प्रदान (हितार्थे) / सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सहन्ता: overpowering, conquering
• सहन्ता: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सह् (धातु) → सहन्त् (वर्तमान-कृदन्त, शतृ)

• दासथः: you two give
• दासथः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: दा (दाने) (धातु)

• रयिम्: wealth
• रयिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: रयि (प्रातिपदिक)

• येन: by which
• येन: करण
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दृळ्हाः: firm, steadfast
• दृळ्हाः: कर्तृ (अन्तर्निहिताः ‘वयम्/वीराः’ इत्यादयः) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: दृळ्ह (विशेषण-प्रातिपदिक; √दृंह्/दृढ् ‘स्थिरीकरणे’ से)

• समत्सु: in battles
• समत्सु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: समत्सु (सम्+अत्सु/मत्सु) ‘युद्धेषु’ (प्रातिपदिक-रूप)

• आ: towards, unto
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• वीळु: the hard (stronghold/obstacle)
• वीळु: कर्म (साहिषीमहि इत्यस्य)
• Type: Noun/Adjective
• Root: वीळु (प्रातिपदिक; ‘दृढ/कठिन/दुर्जय’ अर्थे, RV-विशेष)

• चित्: even
• चित्: —
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (निपात)

• साहिषीमहि: we may overcome / we overcome
• साहिषीमहि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: सह् (धातु) → सह् (लिट्/लुङ्-प्रयोगेषु) ; अत्र: लट्, आत्मनेपद, 1पु, बहुवचन (वेदिक-रूप ‘साहिषीमहि’ = ‘सहामहे’)

• अग्निः: Agni
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• वनेव: like (fire) in a forest
• वनेव: अधिकरण/उपमान
• Type: Indeclinable (comparative phrase)
• Root: वन (प्रातिपदिक) + इव (उपमा-अव्यय)

• वातः: wind
• वातः: कर्तृ (उपमान-कर्तृ) / सह-कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वात (प्रातिपदिक; √वा ‘गत्यादौ’)

• इत्: indeed
• इत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: इत्/इद् (निपात; बलार्थ/निश्चयार्थ)

• नभन्ताम्: let them burst forth / smite / break through
• नभन्ताम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: नभ् (हिंसागत्योः/विदारणे) (धातु)

• अन्यके: in another (place/quarter)
• अन्यके: अधिकरण
• Type: Adjective/Noun
• Root: अन्यक (प्रातिपदिक; ‘अन्य’ का वेदिक-विस्तार)

• समे: in the level (ground) / in the encounter
• समे: अधिकरण
• Type: Noun/Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक)