Rig Veda 4.6.4: Mandala 4, Sukta 6, Mantra 4

Sukta 4.6

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

स्तीर्णे बर्हिषि समिधाने अग्ना ऊर्ध्वो अध्वर्युर्जुजुषाणो अस्थात् । पर्यग्निः पशुपा न होता त्रिविष्ट्येति प्रदिव उराणः ॥

Transliteration

stīrṇé bárhiṣi samidhāné agnáu ūrdhvó adhvaryúr jujuṣāṇó asthāt | pár y agníḥ paśu-pā́ ná hotā́ tri-viṣṭy éti pra-dívaḥ urāṇáḥ ||

Translation

على البَرْهِسِ المفروش، حين يُوقَدُ أغني، ينهضُ الأدهفَريو قائمًا، قابِلًا خادمًا. ويطوفُ أغني حولَ القُوَى الحيّة حارسًا، وهو الهوتَر؛ ويمضي إلى المقعدِ الثلاثيّ، متّقدَ الحميّة، إلى عُلى السماء.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• स्तीर्णे: on the two spread (layers)
• स्तीर्णे: अधिकारण
• Type: Adjective
• Root: √स्तॄ (स्तृणाति) / स्तीर्ण- (ppp)

• बर्हिषि: on the sacrificial grass
• बर्हिषि: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: बर्हिस् (प्रातिपदिक)

• समिधाने: when/while being kindled (the two kindling-sticks)
• समिधाने: अधिकारण
• Type: Adjective
• Root: सम्-√धा (दधाति) / समिधान- (pres. ptcp. Ā)

• अग्ना: the two Agnis (Agni as a pair)
• अग्ना: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• ऊर्ध्वः: upright, rising
• ऊर्ध्वः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: ऊर्ध्व (प्रातिपदिक)

• अध्वर्युः: the Adhvaryu priest
• अध्वर्युः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अध्वर्यु (प्रातिपदिक)

• जुजुषाणः: accepting, taking pleasure in
• जुजुषाणः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: √जुष् (जुषते) / जुजुषाण- (pf. ptcp. Ā)

• अस्थात्: stood up / took his stand
• अस्थात्: —
• Type: Verb
• Root: √स्था (तिष्ठति)

• परि: around
• परि: —
• Type: Indeclinable
• Root: परि

• अग्निः: Agni
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• पशुपाः: protector of cattle
• पशुपाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पशु-पा (प्रातिपदिक; ‘protector of cattle’)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न

• होता: the Hotṛ priest
• होता: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: होतृ (प्रातिपदिक)

• त्रिविष्ट्येति: goes to the ‘Triviṣṭi’ (three-tiered heavenly realm)
• त्रिविष्ट्येति: कर्म (त्रिविष्टिम्) + कर्तृ (अग्निः)
• Type: Verb (with object) / compound-like sandhi
• Root: त्रिविष्टि (प्रातिपदिक) + √इ (एति)

• प्रदिवः: of the fore-heaven / of the high heaven
• प्रदिवः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: प्रदिव् (प्रातिपदिक)

• उराणः: mighty / wide-ranging (epithet)
• उराणः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: √उर्/√वृ (वृणोति/उराण- as Vedic epithet; ‘choosing/expanding’)