Mantra 5
Sukta 1.66
Rishi: Gṛtsamada (traditional)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires verification)
Samhita Patha (Devanagari)
दुरोकशोचिः क्रतुर्न नित्यो जायेव योनावरं विश्वस्मै ॥
Samhita Patha (IAST)
दु॒रोक॑शोचि॒: क्रतु॒र्न नित्यो॑ जा॒येव॒ योना॒वरं॒ विश्व॑स्मै ॥
Transliteration
duróka-śociḥ kratúr ná nítyo | jāyéva yónāvarám víśvasmai ||
Translation
متّقدٌ حتى في المواضعِ العسيرةِ المنال، ثابتٌ كإرادةٍ نافذة؛ وكالزوجةِ في بيتِ الرَّحِمِ هو مُهَيَّأٌ للجميع—أغني يقيمُ في المقعدِ السِّرّي ويهبُ نفسَه لكلِّ جزءٍ من الكيان.
Padapatha (Word Analysis)
दु॒रोक॑ऽशोचिः॑ । क्रतुः॑ । न । नित्यः॑ । जा॒याऽइ॑व । योनौ॑ । अर॑म् । विश्व॑स्मै ॥दुरोकशोचिः । क्रतुः । न । नित्यः । जायाइव । योनौ । अरम् । विश्वस्मै ॥duroka-śociḥ | kratuḥ | na | nityaḥ | jāyāiva | yonau | aram | viśvasmai
Word by Word
दुरोकशोचिःhaving a hard-to-dwell-in (or hard-to-approach) blaze; fierce-flaming
दुरोकशोचिः:
Kartā (वाक्ये विशेष्यस्य विशेषणम्) अथवा विशेषणम्
TypeAdjective
Rootदुरोक-शोचि (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास) < दुरोक (दुर्+ओकस् ‘दुर्गृह/दुर्निवास’) + शोचि (शुच्/शोच् ‘दीप्ति/तेजस्’)
क्रतुःwill, resolve; ritual power/insight
क्रतुः:
Kartā
TypeNoun
Rootक्रतु (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
नित्यःeverlasting, constant
नित्यः:
Kartā (विशेषणम्) अथवा विशेषणम्
TypeAdjective
Rootनित्य (प्रातिपदिक) < √नित्/नित्य (स्थैर्ये) (परम्परागत)
जायाऽइवlike a wife
जायाऽइव:
Kartā (उपमानम्) / विशेषणोपमान-सम्बन्धः
TypeNoun + Indeclinable
Rootजाया (प्रातिपदिक) + इव (अव्यय)
योनौin the womb; in the source/seat
योनौ:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
अवरम्the lower/nearer (part); the underside
अवरम्:
Karma
TypeAdjective (used substantively) / Noun-like
Rootअवर (प्रातिपदिक)
विश्वस्मैto/for everyone; to the whole (world)
विश्वस्मै:
Sampradāna
TypeAdjective (used substantively) / Pronoun-like adjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)