Rig Veda 1.34.4: Mandala 1, Sukta 34, Mantra 4

Sukta 1.34

Rishi: Hiraṇyastūpa Āṅgirasa

Devata: Aśvinau (Nāsatyā)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

त्रिर्वर्तिर्यातं त्रिरनुव्रते जने त्रिः सुप्राव्ये त्रेधेव शिक्षतम् । त्रिर्नान्द्यं वहतमश्विना युवं त्रिः पृक्षो अस्मे अक्षरेव पिन्वतम् ॥

Transliteration

trír vartír yātam trír ánu-vrate jané tríḥ supra-avyè tredhā́iva śíkṣatam | trír nā́ndyaṃ vahatam aśvinā yuváṃ tríḥ pṛ́kṣo asmè ákṣarāiva pinvatam ||

Translation

ثلاثًا ائتِيا في طريقِ الالتفاف؛ وثلاثًا بينَ الناسِ المُوَفِّينَ بنَذرِ الحَقّ؛ وثلاثًا في ميدانِ الفِعلِ المحروسِ حِراسةً حَسَنة، عَلِّما كأنَّما بتعليمٍ ثلاثيّ. وثلاثًا احمِلا الفَرَح، يا أَشوِنَين، وثلاثًا اجعلا فينا الجداولَ المُسْتَنِدَةَ تَفيضُ كجَرَيانٍ لا يَنقَطِع.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्रिः: thrice
• त्रिः: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) → त्रिस् (अव्यय) / त्रिः

• वर्तिः: a turn/round; a course (a circuit)
• वर्तिः: Kartā (यातम्-क्रियायाः कर्तृ-विशेषण/उपपद) अथवा क्रियाविशेषणार्थे ‘वर्तिः’ = ‘पर्यायः/आवर्तनम्’
• Type: Noun
• Root: वर्ति (प्रातिपदिक; ‘turn/round/course’) < √वृत्/√वर्त् (वर्तने)

• यातम्: go/come (you two), proceed
• यातम्: (मुख्य क्रिया) — संबोधितौ अश्विनौ कर्तारौ
• Type: Verb
• Root: √या (गत्यर्थे)

• त्रिः: thrice
• त्रिः: Adverbial
• Type: Indeclinable
• Root: त्रि → त्रिः

• अनुव्रते: in/according to the observance (following the vow)
• अनुव्रते: Adhikaraṇa (स्थित्यधिकरणम्: ‘अनुव्रते’ = ‘अनुव्रत-स्थिते/अनुव्रत-परिसरे’)
• Type: Noun/Adjective
• Root: अनुव्रत (प्रातिपदिक; ‘following the vow/observance’)

• जने: among the people; in mankind
• जने: Adhikaraṇa (लोक/जन-देशे) अथवा ‘among people’
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक; ‘people, race, mankind’)

• त्रिः: thrice
• त्रिः: Adverbial
• Type: Indeclinable
• Root: त्रि → त्रिः

• सुप्राव्ये: in good protection; in a well-aiding (state/place)
• सुप्राव्ये: Adhikaraṇa (यत्र/यस्मिन् ‘सुप्राव्ये’—‘in good protection/help’)
• Type: Adjective (used substantively/locative)
• Root: सु-प्राव्य (प्रातिपदिक; ‘well-protecting/very helpful’; from √अव्/√अव् ‘to protect’ with pra + avy(a) formation)

• त्रेधा: in three ways
• त्रेधा: Adverbial (प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: त्रि (संख्या) → त्रेधा (विभक्त्यन्त-अव्यय)

• इव: as if; like
• इव: Adverbial (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• शिक्षतम्: learn/teach (you two); practice
• शिक्षतम्: (मुख्य क्रिया) — संबोधितौ अश्विनौ कर्तारौ
• Type: Verb
• Root: √शिक्ष् (शिक्षणे/अभ्यासे ‘to train, to teach, to learn’)

• त्रिः: thrice
• त्रिः: Adverbial
• Type: Indeclinable
• Root: त्रि → त्रिः

• नान्द्यम्: joy; delight
• नान्द्यम्: Karma (वहतम्-क्रियायाः कर्म)
• Type: Noun
• Root: नान्द्य (प्रातिपदिक; ‘joy, delight, festive gladness’)

• वहतम्: carry/bring (you two)
• वहतम्: (मुख्य क्रिया) — कर्तारौ अश्विनौ
• Type: Verb
• Root: √वह् (वहने ‘to carry, convey’)

• अश्विना: O Aśvins (you two horsemen)
• अश्विना: Sambodhana (आह्वान)
• Type: Noun (dual deity name)
• Root: अश्विन् (प्रातिपदिक; ‘the Aśvins’)

• युवम्: you two
• युवम्: Kartā (वहतम्/पिन्वतम्-क्रिययोः कर्तृ)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• त्रिः: thrice
• त्रिः: Adverbial
• Type: Indeclinable
• Root: त्रि → त्रिः

• पृक्षः: nourishment; strengthening refreshment
• पृक्षः: Karma (पिन्वतम्-क्रियायाः कर्म)
• Type: Noun
• Root: पृक्ष (प्रातिपदिक; ‘nourishment, refreshment, strengthening draught/food’)

• अस्मे: for us
• अस्मे: Sampradāna (दत्त्यर्थ: ‘for us’)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अक्षर: like an imperishable (thing); like a syllable
• अक्षर: Upamāna (उपमान) / Adverbial comparison
• Type: Noun
• Root: अक्षर (प्रातिपदिक; ‘imperishable; syllable/letter’)

• इव: like
• इव: Adverbial (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• पिन्वतम्: refresh/invigorate (you two)
• पिन्वतम्: (मुख्य क्रिया) — कर्तारौ अश्विनौ; कर्म ‘पृक्षः’
• Type: Verb
• Root: √पिव्/√पिन् (प्रीणने/पोषणे ‘to make swell, to refresh, to invigorate’)