Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 84, Shloka 17

निकुम्भिला-यज्ञविघ्नोपदेशः

Counsel to Disrupt the Nikumbhilā Rite

Devanagari script

ससैन्यास्तत्रगच्छामोयावत्तन्नसमाप्यते ।।6.84.16।।त्यजेमंनरशार्दूलमिथ्यासन्तापगतम् ।सीदतेहिबलंसर्वंदृष्टवात्वांशोककर्शितम् ।।6.84.17।।

Transliteration

sa-sainyās tatra gacchāmo yāvat tan na samāpyate |

tyaja imaṃ naraśārdūla mithyāsantāpagatam |

sīdate hi balaṃ sarvaṃ dṛṣṭvā tvāṃ śokakarśitam ||

Translation

لنذهبْ إلى هناك مع الجيش قبل أن يكتمل ذلك الطقس. يا نمرَ الرجال، اطرحْ هذا الأسى الكاذب؛ فإنّ القوّة كلّها تضعف حين تراك منهكًا بالحزن.

Word by Word

• त्यज: abandon
• त्यज: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन

• इमम्: this
• इमम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• नरशार्दूल: O tiger among men
• नरशार्दूल: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नर + शार्दूल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Voc), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नराणां शार्दूलः)

• मिथ्यासन्तापगतम्: fallen into false grief
• मिथ्यासन्तापगतम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मिथ्या + सन्ताप + गत (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, द्वितीया, एकवचन; विशेषण; षष्ठी-तत्पुरुषः (मिथ्या-सन्तापं गतः)

• सीदते: sinks/is distressed
• सीदते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सद् (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थक निपात (particle: 'for/indeed')

• बलम्: army/strength
• बलम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन; मध्यमपुरुष-सर्वनाम

• शोककर्शितम्: worn by sorrow
• शोककर्शितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शोक + कर्शित (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शोकेन कर्शितः); कर्शित = कृश्/कर्श्(धातु) क्त (PPP)

Context

"You be confident at heart and be courageous now. Send Lakshmana with us with the army."

Characters & Entities

• Vibhīṣaṇa
• Rāma
• army (Vānara host implied)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma of command: the ruler/leader must master despair so that collective morale and righteous action do not collapse.

What is the narrative situation?

This repeats the exhortation to move quickly against Indrajit’s ritual and to prevent grief from weakening the army.

Which character virtue is emphasized?

Courage and composure as contagious virtues in leadership.