Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 70, Shloka 62

त्रिशिरा–देवान्तक–महोदर–मत्त

महापार्श्व) वधः | Slaying of Trisira, Devantaka, Mahodara, and Matta (Mahaparsva

स मूर्भितोभूमितलेपपातमुहूर्तमुत्पत्यपुनस्ससंज्ञः ।तामेवतस्याद्रिवराद्रिकल्पांगदांसमाविध्यजघानसङ्ख्ये ।।।।

sa mūrbhito bhūmitalе papāta muhūrtam utpatya punas sasaṃjñaḥ |

tām eva tasyādrivarādrikalpāṃ gadāṃ samāvidhya jaghāna saṅkhye ||

سقط رِشَبها مغشيًّا عليه على الأرض هنيهة؛ ثم نهض من جديد وقد عاد إليه وعيه، فلوّح بتلك الهراوة نفسها، كأنها صخرة من جبل عظيم، وضرب بها عدوَّه في خضمّ القتال.

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
मूर्छितःunconscious
मूर्छितः:
Karta (कर्ता/subject complement)
TypeAdjective
Rootमूर्छ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
भूमितलेon the ground-surface
भूमितले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभूमि + तल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन; समास: भूमेः तलम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
पपातfell
पपात:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलिट्-लकार; परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन
मुहूर्तम्for a moment
मुहूर्तम्:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण/time-span)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; कालाधिकरणे द्वितीया (accusative of duration)
उत्पत्यhaving risen up
उत्पत्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootउद् + पत् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); ‘having sprung up’
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्ति-बोधक (adverb: again)
ससंज्ञःregaining consciousness
ससंज्ञः:
Karta (कर्ता/subject complement)
TypeAdjective
Rootस + संज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; ‘स-’ उपसर्गार्थ: सहित (possessed of consciousness)
ताम्that
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण-निपात (emphatic particle)
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन
अद्रिवराद्रिकल्पाम्like a foremost mountain
अद्रिवराद्रिकल्पाम्:
Visheshana (विशेषण of गदाम्)
TypeAdjective
Rootअद्रि-वर-अद्रि + कल्प (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; समास: अद्रिवरः (श्रेष्ठः पर्वतः) + अद्रि-कल्पा (पर्वत-सदृशी) (उपमान-तत्पुरुष/बहु-समास)
गदाम्mace
गदाम्:
Karma (कर्म/object of समाविध्य)
TypeNoun
Rootगदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन
समाविध्यhaving brandished
समाविध्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootसम् + आ + विध्/व्यध् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); ‘having swung/whirled/brandished’
जघानstruck
जघान:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formलिट्-लकार; परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन
सङ्ख्येin battle
सङ्ख्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसङ्ख्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन

The monkey was unconscious for a while having fallen on the ground. Regaining senses, overcoming, took up the mace which looked like the rock of a foremost mountain and struck him (Mahaparsva) on the battlefield.

Ṛṣabha
M
Mahāpārśva (implied opponent)
G
gadā (mace)

FAQs

Courage aligned with duty: despite defeat and disorientation, one returns to rightful effort—an image of dharma as sustained commitment rather than momentary success.

Ṛṣabha is knocked unconscious, collapses, then rises, takes up a massive mace, and counters his attacker on the battlefield.

Fortitude (dhairya) and determination (utsāha) in adversity.