Sarga 28
शुकवाक्यं (Śuka’s Report on the Vānara Host) / Śuka Describes the Allied Forces to Rāvaṇa
युद्धकाण्ड
بعد تقرير سَارَنا، واصل شُوكا عرضه الاستخباراتي المنظَّم أمام رافَنا. وصوّر التحالف الفانري الزاحف بأنه عسير المقاومة: قادرون على تبديل الهيئات، ذوو بأسٍ يكاد يكون إلهياً، ومرتكزون على الدَّرما (الحق والواجب). ثم عرّف بالقادة: مايندا ودْفيفيدا كمقاتلين يكادان لا يُفنيان؛ وهانومان، ابن الريح، القادر على اجتياز المحيط وتغيير صورته، وقد ثبتت قوته في مهمته السابقة إلى لانكا، بما فيها حادثة إحراق ذيله. وبعد ذلك انتقل إلى أقطاب البشر: راما، من سلالة إكشواكو، أَتيراثا لا يتزعزع في درمته، وتُوصَف أسلحته الإلهية من نوع براهما-أسترا ورمايته بأنها تخترق العوالم؛ ولاكشمانا، «اليد اليمنى» التي لا غنى عنها لراما، الماهر في سياسة المُلك وفنون الحرب. وعلى يسار راما يقف فيبيشانا، الملك المُتوَّج الذي اصطفّ ضد رافَنا. واستخدم شُوكا أيضاً معجماً عددياً (śaṅkhu، mahāśaṅkhu، bṛnda، padma، kharva، samudra، ogha، mahaugha) لتضخيم صورة كثرة الجيش. وختم بتحذير: أمام هذا الحشد «ككوكبٍ متّقد»، على رافَنا أن يبذل أقصى الجهد لئلا يُهزم.
Shlokas
Verse 1
साराणस्यवचश्श्रुत्वारावणंराक्षसाधिपम् ।बलमादिश्यतत्सर्वंशुकोवाक्यमथाब्रवीत् ।।6.28.1।।
فلما سمع شُوكا تقرير سارانَا، عرض لرافانا، سيد الرّاكشاسا، قوة الجيوش عرضًا تامًّا، ثم مضى يتكلم بعد ذلك.
Verse 2
स्थितान्पश्यसियानेतान्मत्तानिवमहाद्विपान् ।न्यग्रोधानिवगाङ्गेयान् सालान् हैमवतानिव ।।6.28.2।।एतेदुष्प्रसहाराजन्बलिनःकामरूपिणः ।दैत्यदानवसङ्काशायुद्धेदेवपराक्रमाः ।।6.28.3।।
أيها الملك، إنك ترى هذه الجموع قائمة ثابتة—كالفيلة العظام في هيجانها؛ وكأشجار النَّياغرودها على ضفاف الغانغا؛ وكأشجار السالا كأنها مغروسة في الهمالايا—راسخة لا تتزعزع.
Verse 3
स्थितान्पश्यसियानेतान्मत्तानिवमहाद्विपान् ।न्यग्रोधानिवगाङ्गेयान् सालान् हैमवतानिव ।।6.28.2।।एतेदुष्प्रसहाराजन्बलिनःकामरूपिणः ।दैत्यदानवसङ्काशायुद्धेदेवपराक्रमाः ।।6.28.3।।
أيها الملك، هؤلاء عسيرون على المقاومة: أقوياء، يتخذون ما شاءوا من الصور؛ يشبهون في الهيئة الدَّيتيا والدَّانافا، غير أن بأسهم في القتال كبأس الآلهة (الدِّيفا).
Verse 4
एषांकोटिसहस्राणिनवपञ्चचसप्तच ।तथाशङ्खुसहस्राणितथाबृन्दशतानिच ।।6.28.4।।
ومن هؤلاء الفانارا تسعةٌ وخمسةٌ وسبعةُ آلافِ كُوṭي؛ وكذلك آلافُ «شَنْكُو» (Śaṅku) ومئاتُ «فْرِنْدا» (Vṛnda).
Verse 5
एतेसुग्रीवसचिवाःकिष्किन्धानिलयास्सदा ।हरयोदेवगन्धर्वैरुत्पन्नाःकामरूपिणः ।।6.28.5।।
هؤلاء هم القردة وزراء سُغريفا، المقيمون دائمًا في كِشْكِنْدها؛ وُلدوا من آلهةٍ سماويين ومن الغَنْدهارفات، ولهم قدرة التشكّل كيف شاءوا.
Verse 6
यौतौपश्यसितिष्ठन्तौकुमारौदेवरूपिणौ ।मैन्दश्चद्विविदश्चोभौताभ्यांनास्तिसमोयुधि ।।6.28.6।।
أترى هذين الفتيين القائمين هناك، ذوي الهيئة الإلهية؟ إنهما مايندا ودْفيفيدا؛ وفي ساحة القتال لا نظير لهما.
Verse 7
ब्राह्मणासममज्ञातावमृतप्राशिनापुभौ ।आशंसेतेयुथालङ्कामेतौमर्दितुमोजसा ।।6.28.7।।
بإذن براهما شرب كلاهما الأمْرِتا، رحيق الخلود؛ وهما قائدا جموعٍ، يرجوان أن يسحقا لَنْكا بقوة بأسهما وحدها.
Verse 8
यंतुपश्यसितिष्टन्तंप्रभिन्नमिवकुञ्जरम् ।योबलात् क्षोभयेत् क्रुद्धस्समुद्रमपिवानरः ।।6.28.8।।एषोऽभिगन्तालङ्कायावैदेह्यास्तवचप्रभो: ।एनंपश्यपुरादृष्टंवानरंपुनरागतम् ।।6.28.9।।
وأما الذي تراه قائمًا هناك، كفيلٍ هائجٍ كالفيل المتهوّر: إذا غضب ذلك الفانارا استطاع بقوة بأسه أن يهيّج البحر نفسه.
Verse 9
यंतुपश्यसितिष्टन्तंप्रभिन्नमिवकुञ्जरम् ।योबलात् क्षोभयेत् क्रुद्धस्समुद्रमपिवानरः ।।6.28.8।।एषोऽभिगन्तालङ्कायावैदेह्यास्तवचप्रभो: ।एनंपश्यपुरादृष्टंवानरंपुनरागतम् ।।6.28.9।।
هذا هو الفانارا نفسه الذي دخل لانكا من قبل، ورأى فايدهِي ثم عاد. انظر—لقد رجع مرة أخرى، يا مولاي.
Verse 10
ज्येष्ठःकेसरिणःपुत्त्रोवातात्मजइतिश्रुतः ।हनूमानितिविख्यातोलङ्घितोयेनसागरः ।।6.28.10।।
يُقال إنه الابن الأكبر لكِسَرين، مشهورٌ بأنه ابنُ إله الريح؛ معروفٌ في العالم باسم هَنومان، الذي قفز فعبر المحيط.
Verse 11
कामरूपीहरिश्रेष्टोबलरूपसमन्वितः ।अनिवार्यगतिश्चैवयथासततगःप्रभुः ।।6.28.11।।
هو أفضلُ الفانارا، يتشكل كما يشاء؛ موهوبٌ بالقوة والهيبة، ومسيره لا يُقاوَم—سريعٌ لا يعوقه عائق، كالريح التي لا تنقطع عن الجريان.
Verse 12
उद्यन्तभास्करंदृष्टवाबालःकिलपिपासितः ।त्रियोजनसहस्रंतुअध्वानमवतीर्यहि ।।6.28.12।।आदित्यमाहरिष्यामिनमेक्षुत्प्रतियास्यति ।इतिसञ्चिन्त्यमनसापुरैषबलदर्पितः ।।6.28.13।।
يُروى أنّه في صباه، لمّا ألمّ به الجوع ورأى الشمس طالعة، اندفع وقطع ثلاثة آلاف يوجَنَة، وهو يُحدّث نفسه: «سأقبض على الشمس؛ عندئذٍ فقط يزول جوعي»، ثم وثب مُعتزًّا بقوّته.
Verse 13
उद्यन्तभास्करंदृष्टवाबालःकिलपिपासितः ।त्रियोजनसहस्रंतुअध्वानमवतीर्यहि ।।6.28.12।।आदित्यमाहरिष्यामिनमेक्षुत्प्रतियास्यति ।इतिसञ्चिन्त्यमनसापुरैषबलदर्पितः ।।6.28.13।।
ومع أنّ الشمس لا تُنال ولا تُقهر—حتى للآلهة والريشيّين والدانافا—فقد سقط، كأنّه عجز عن بلوغها، على جبلٍ في جهة مطلعها.
Verse 14
अनाधृष्यतमंदेवमपिदेवर्षिदानवैः ।अनासाघैवपतितोभास्करोदयनेगिरौ ।।6.28.14।।
ومع أنّ الشمس لا تُنال ولا تُقهر—حتى للآلهة والريشيّين والدانافا—فقد سقط، كأنّه عجز عن بلوغها، على جبلٍ في جهة مطلعها.
Verse 15
पतितस्यकपेरस्यहनुरेकाशिलातले ।किञ्चिद्भिन्नादृढहनोर्हनूमानेषतेनवै ।।6.28.15।।
لمّا سقط ذلك القرد على سطح الصخرة انكسرت إحدى فَكَّيه قليلًا؛ ولذلك، مع صلابة فَكِّه، سُمّي حقًّا «هَنومان».
Verse 16
सत्यमागमयोगेनममैषविदितोहरिः ।नास्यशक्यंबलंरूपंप्रभावोवाऽपिभाषितम् ।।6.28.16।।
حقًّا، وبسندٍ موثوقٍ عرفتُ هذا الفانارا؛ فلا تُستطاع الإحاطة بوصف قوّته ولا هيئته ولا حتى سطوته.
Verse 17
एषआशंसतेलङ्कामेकोमर्दितुमोजसा ।येवजाज्वल्यतेऽपौवैधूमकेतुस्तवाद्यवै ।।6.28.17।।लङ्कायांनिहितश्चापिकथंविस्मरसेकपिम् ।
إنه يطمح، بقوّته وحده، أن يسحق لانكا منفردًا. فكيف تنسى ذلك القرد الذي أُضرمت النار في ذيله آنفًا في لانكا على يد «دهوماكيتو» تنفيذًا لأمرك؟
Verse 18
यश्चैषोऽनन्तरश्शूरश्श्यामःपद्मनिभेक्षणः ।इक्ष्वाकूणामतिरथोलोकेविख्यातपौरुष ।।6.28.18।।यस्मिन्नचलतेधर्मोयोधर्मंनातिवर्तते ।योब्राह्ममस्त्रंवेदांश्चवेदवेदविदांवरः ।।6.28.19।।योभिन्द्याद्गगनंबाणैःपर्वतांश्चापिदारयेत् ।यस्यमृत्योरिवक्रोधश्शक्रस्येवपराक्रमः ।।6.28.20।।यस्यभार्याजनस्थानात्सीताचापिहृतात्वया ।सएषरामस्त्वांयोद्धुंराजन्समभिवर्तते ।।6.28.21।।
وبقربه يقف ذلك البطل الشجاع—داكن اللون، عيناه كزهرة اللوتس—فارسُ العربة الذي لا يُجارى من سلالة إكشڤاكو، المشهور في العالم برجولته وبأسه. فيه يثبت الدَّرما ولا يتزعزع؛ ولا يتجاوز حدَّ الاستقامة. يعرف سلاحَ براهما ويعرف الفيدات، وهو أرفعُ العارفين بالمعرفة المقدسة. بسهامه يستطيع أن يثقب السماء وأن يشقَّ الجبال؛ غضبه كالموت نفسه، وبأسه كبأس إندرا. وزوجته سيتا هي التي اختطفتَها من جانا-ستانا؛ فهذا هو راما بعينه، أيها الملك، يتقدّم الآن ليقاتلك.
Verse 19
यश्चैषोऽनन्तरश्शूरश्श्यामःपद्मनिभेक्षणः ।इक्ष्वाकूणामतिरथोलोकेविख्यातपौरुष ।।6.28.18।।यस्मिन्नचलतेधर्मोयोधर्मंनातिवर्तते ।योब्राह्ममस्त्रंवेदांश्चवेदवेदविदांवरः ।।6.28.19।।योभिन्द्याद्गगनंबाणैःपर्वतांश्चापिदारयेत् ।यस्यमृत्योरिवक्रोधश्शक्रस्येवपराक्रमः ।।6.28.20।।यस्यभार्याजनस्थानात्सीताचापिहृतात्वया ।सएषरामस्त्वांयोद्धुंराजन्समभिवर्तते ।।6.28.21।।
أيها الملك: هذا البطل، داكن اللون، عيناه كاللوتس، المشهور في العالم ببأسه، هو من أعاظم فرسان العربة من سلالة إكشڤاكو. فيه يثبت الدَّرما ولا يتجاوز الاستقامة؛ يعرف الفيدات وهو أرفع العارفين بها؛ ويعرف سلاحَ براهما. سهامه تخترق السماء وتشقّ الجبال؛ غضبه كالموت، وبأسه كبأس إندرا. وزوجته سيتا قد اختطفتَها من جانا-ستانا: فهذا راما بعينه، أيها الملك، يتقدّم الآن ليقاتلك.
Verse 20
यश्चैषोऽनन्तरश्शूरश्श्यामःपद्मनिभेक्षणः ।इक्ष्वाकूणामतिरथोलोकेविख्यातपौरुष ।।6.28.18।।यस्मिन्नचलतेधर्मोयोधर्मंनातिवर्तते ।योब्राह्ममस्त्रंवेदांश्चवेदवेदविदांवरः ।।6.28.19।।योभिन्द्याद्गगनंबाणैःपर्वतांश्चापिदारयेत् ।यस्यमृत्योरिवक्रोधश्शक्रस्येवपराक्रमः ।।6.28.20।।यस्यभार्याजनस्थानात्सीताचापिहृतात्वया ।सएषरामस्त्वांयोद्धुंराजन्समभिवर्तते ।।6.28.21।।
أيها الملك: هذا البطل، داكن اللون، عيناه كاللوتس، المشهور في العالم ببأسه، هو من أعاظم فرسان العربة من سلالة إكشڤاكو. فيه يثبت الدَّرما ولا يتجاوز الاستقامة؛ يعرف الفيدات وهو أرفع العارفين بها؛ ويعرف سلاحَ براهما. سهامه تخترق السماء وتشقّ الجبال؛ غضبه كالموت، وبأسه كبأس إندرا. وزوجته سيتا قد اختطفتَها من جانا-ستانا: فهذا راما بعينه، أيها الملك، يتقدّم الآن ليقاتلك.
Verse 21
यश्चैषोऽनन्तरश्शूरश्श्यामःपद्मनिभेक्षणः ।इक्ष्वाकूणामतिरथोलोकेविख्यातपौरुष ।।6.28.18।।यस्मिन्नचलतेधर्मोयोधर्मंनातिवर्तते ।योब्राह्ममस्त्रंवेदांश्चवेदवेदविदांवरः ।।6.28.19।।योभिन्द्याद्गगनंबाणैःपर्वतांश्चापिदारयेत् ।यस्यमृत्योरिवक्रोधश्शक्रस्येवपराक्रमः ।।6.28.20।।यस्यभार्याजनस्थानात्सीताचापिहृतात्वया ।सएषरामस्त्वांयोद्धुंराजन्समभिवर्तते ।।6.28.21।।
أيها الملك: هذا البطل، داكن اللون، عيناه كاللوتس، المشهور في العالم ببأسه، هو من أعاظم فرسان العربة من سلالة إكشڤاكو. فيه يثبت الدَّرما ولا يتجاوز الاستقامة؛ يعرف الفيدات وهو أرفع العارفين بها؛ ويعرف سلاحَ براهما. سهامه تخترق السماء وتشقّ الجبال؛ غضبه كالموت، وبأسه كبأس إندرا. وزوجته سيتا قد اختطفتَها من جانا-ستانا: فهذا راما بعينه، أيها الملك، يتقدّم الآن ليقاتلك.
Verse 22
यस्यैषदक्षिणेपार्श्वेशुद्धजाम्बूनदप्रभः ।विशालवक्षास्ताम्राक्षोनीलकुञ्जितमूर्धजः ।।6.28.22।।एषोऽस्यलक्ष्मणोनामभ्राताप्राणसमःप्रियः ।नयेयुद्धेचकुशलस्सर्वशस्त्रभृतंवरः ।।6.28.23।।
وعن يمينه يقف من يلمع كذهب جامبونادا الخالص؛ عريض الصدر، عيناه بلون النحاس، وشَعره داكن مُجعَّد.
Verse 23
यस्यैषदक्षिणेपार्श्वेशुद्धजाम्बूनदप्रभः ।विशालवक्षास्ताम्राक्षोनीलकुञ्जितमूर्धजः ।।6.28.22।।एषोऽस्यलक्ष्मणोनामभ्राताप्राणसमःप्रियः ।नयेयुद्धेचकुशलस्सर्वशस्त्रभृतंवरः ।।6.28.23।।
هذا أخوه المسمّى لاكشمانا، عزيز عليه كالحياة نفسها؛ ماهر في سياسة المُلك وفي الحرب، خيرُ حملةِ السلاح جميعًا.
Verse 24
अमर्षीदुर्जयोजेताविक्रान्तोबुद्धिमान् बली ।रामस्यदक्षिणोबाहुर्नित्यंप्राणोबहिश्चरः ।।6.28.24।।
لا يلين للعدو، عسيرُ الغَلَبة، ظافرٌ دائمًا؛ جسورٌ، حكيمٌ، قويّ—هو ذراعُ راما اليمنى، كأنّه نَفَسُه الحيّ الخارج على الدوام.
Verse 25
नह्येषराघवस्यार्थेजीवितंपरिरक्षति ।एषैवाशंसतेयुद्धेनिहन्तुंसर्वराक्षसान् ।।6.28.25।।
لأجل قضية راما لا يصون حتى حياته؛ بل إنه في ساحة القتال عازمٌ على إبادة جميع الرّاكشاسا.
Verse 26
यस्तुसव्यमसौपक्षंरामस्याश्रित्यतिष्ठति ।रक्षोगणपरिक्षिप्तोराजाह्येषविभीषणः ।।6.28.26।।
وأما الذي يقف عن يسار راما، وقد لجأ إليه—وهو محاطٌ بجماعاتٍ من الرّاكشاسا—فهو الملك فيبيشانا.
Verse 27
श्रीमताराजराजेनलङ्कायामभिषेचितः ।त्वामेवप्रतिसंरब्दोयुद्धायैषोऽभिवर्तते ।।6.28.27।।
وأما الذي يقف عن يسار راما، وقد لجأ إليه—وهو محاطٌ بجماعاتٍ من الرّاكشاسا—فهو الملك فيبيشانا.
Verse 28
यंतुपस्यसितिष्ठन्तंमध्येगिरिमिवाचलम् ।सर्वशाखामृगेन्द्राणांभर्तारममितौजसम् ।।6.28.28।।तेजयशसाबुद् ध्याज्ञानेनाभिजनेनच ।यःकपीनतिबभ्राजहिमवानिवपर्वतान् ।।6.28.29।।किष्किन्धांयस्समध्यास्तेगुहांसगहनद्रुमाम् ।दुर्गांपर्वतदुर्गस्तांप्रधानैस्सहयूथपैः ।।6.28.30।।यस्यैषाकाञ्चनीमालाशोभितेशतपुष्करा ।कान्तादेवमनुष्याणांयस्यांलक्ष्मीप्रतिष्ठिता ।।6.28.31।।एतांचमालांतारांचकपिराज्यंचशाश्वतम् ।सुग्रीवोवालिनंहत्वारामेणप्रतिपादितः ।।6.28.32।।
وأما الذي تراه قائمًا في الوسط، ثابتًا كجبلٍ لا يتحرّك، فهو سيّد جميع قادة القردة، قائدٌ ذو بأسٍ لا يُقاس.
Verse 29
यंतुपस्यसितिष्ठन्तंमध्येगिरिमिवाचलम् ।सर्वशाखामृगेन्द्राणांभर्तारममितौजसम् ।।6.28.28।।तेजयशसाबुद् ध्याज्ञानेनाभिजनेनच ।यःकपीनतिबभ्राजहिमवानिवपर्वतान् ।।6.28.29।।किष्किन्धांयस्समध्यास्तेगुहांसगहनद्रुमाम् ।दुर्गांपर्वतदुर्गस्तांप्रधानैस्सहयूथपैः ।।6.28.30।।यस्यैषाकाञ्चनीमालाशोभितेशतपुष्करा ।कान्तादेवमनुष्याणांयस्यांलक्ष्मीप्रतिष्ठिता ।।6.28.31।।एतांचमालांतारांचकपिराज्यंचशाश्वतम् ।सुग्रीवोवालिनंहत्वारामेणप्रतिपादितः ।।6.28.32।।
بالبهاء والمجد والعقل والمعرفة وشرف النسب، فاق سائر القردة لمعانًا، كما يفوق هيمَفان سائر الجبال.
Verse 30
यंतुपस्यसितिष्ठन्तंमध्येगिरिमिवाचलम् ।सर्वशाखामृगेन्द्राणांभर्तारममितौजसम् ।।6.28.28।।तेजयशसाबुद् ध्याज्ञानेनाभिजनेनच ।यःकपीनतिबभ्राजहिमवानिवपर्वतान् ।।6.28.29।।किष्किन्धांयस्समध्यास्तेगुहांसगहनद्रुमाम् ।दुर्गांपर्वतदुर्गस्तांप्रधानैस्सहयूथपैः ।।6.28.30।।यस्यैषाकाञ्चनीमालाशोभितेशतपुष्करा ।कान्तादेवमनुष्याणांयस्यांलक्ष्मीप्रतिष्ठिता ।।6.28.31।।एतांचमालांतारांचकपिराज्यंचशाश्वतम् ।सुग्रीवोवालिनंहत्वारामेणप्रतिपादितः ।।6.28.32।।
إنه يقيم في كِشْكِنْدها، في كهفٍ حصينٍ بين أشجارٍ كثيفة؛ عسيرُ المنال، قائمٌ في معاقل الجبال، مع قادةِ الجموعِ من خاصّةِ اليوثَبَة.
Verse 31
यंतुपस्यसितिष्ठन्तंमध्येगिरिमिवाचलम् ।सर्वशाखामृगेन्द्राणांभर्तारममितौजसम् ।।6.28.28।।तेजयशसाबुद् ध्याज्ञानेनाभिजनेनच ।यःकपीनतिबभ्राजहिमवानिवपर्वतान् ।।6.28.29।।किष्किन्धांयस्समध्यास्तेगुहांसगहनद्रुमाम् ।दुर्गांपर्वतदुर्गस्तांप्रधानैस्सहयूथपैः ।।6.28.30।।यस्यैषाकाञ्चनीमालाशोभितेशतपुष्करा ।कान्तादेवमनुष्याणांयस्यांलक्ष्मीप्रतिष्ठिता ।।6.28.31।।एतांचमालांतारांचकपिराज्यंचशाश्वतम् ।सुग्रीवोवालिनंहत्वारामेणप्रतिपादितः ।।6.28.32।।
هذه القلادةُ الذهبيةُ له تتلألأ كأنها مئةُ لوتس؛ محبوبةٌ لدى الآلهة والبشر، وكأن لاكشمي، سيدةُ الحظ والبركة، قد استقرّت عليها.
Verse 32
यंतुपस्यसितिष्ठन्तंमध्येगिरिमिवाचलम् ।सर्वशाखामृगेन्द्राणांभर्तारममितौजसम् ।।6.28.28।।तेजयशसाबुद् ध्याज्ञानेनाभिजनेनच ।यःकपीनतिबभ्राजहिमवानिवपर्वतान् ।।6.28.29।।किष्किन्धांयस्समध्यास्तेगुहांसगहनद्रुमाम् ।दुर्गांपर्वतदुर्गस्तांप्रधानैस्सहयूथपैः ।।6.28.30।।यस्यैषाकाञ्चनीमालाशोभितेशतपुष्करा ।कान्तादेवमनुष्याणांयस्यांलक्ष्मीप्रतिष्ठिता ।।6.28.31।।एतांचमालांतारांचकपिराज्यंचशाश्वतम् ।सुग्रीवोवालिनंहत्वारामेणप्रतिपादितः ।।6.28.32।।
هذه القلادة، وتارا، وملكُ القردةِ الدائم—كلُّ ذلك ناله سُغْريفَ من راما بعد أن قُتِلَ فالين.
Verse 33
शतंशतसहस्राणांकोटिमाहुर्मनीषिणः ।शतंकोटिसहस्राणांशङ्कु: इत्यभिधीयते ।।6.28.33।।
يقول الحكماء: إن مئةَ مرةٍ مئةَ ألف تُسمّى «كوتي»؛ ومئةَ مرةٍ ألفَ كوتي تُدعى «شنكو».
Verse 34
शतंशङ्कुसहस्राणांमहाशङ्कु: इतिस्मृतः ।।6.28.34।।महाशङ्कुसहस्राणांशतंबृन्दमिहोच्यते ।शतंबृन्दसहस्राणांमहावृन्दमितिस्मृतम् ।।6.28.35।।महाबृन्दसहस्राणांशतंपद्ममिहोच्यते ।शतंपद्मसहस्राणांमहापद्ममितिस्मृतिम् ।।6.28.36।।महापद्मसहस्राणांशतंखर्वमिहोच्यते ।शतंखर्वसहस्राणांमहाखर्वमिवोच्यते ।।6.28.37।।महाखर्वसहस्राणांसमुद्रमभिधीयते ।तंसमुद्रसाहस्रमोघइत्यभिधीयते ।।6.28.38।।शतमोघसहस्राणांमहौघइतिविश्रुतः ।
ويُذكر أن مئةَ ألفِ «شنكو» تُعدّ «مهاشنكو».
Verse 35
शतंशङ्कुसहस्राणांमहाशङ्कु: इतिस्मृतः ।।6.28.34।।महाशङ्कुसहस्राणांशतंबृन्दमिहोच्यते ।शतंबृन्दसहस्राणांमहावृन्दमितिस्मृतम् ।।6.28.35।।महाबृन्दसहस्राणांशतंपद्ममिहोच्यते ।शतंपद्मसहस्राणांमहापद्ममितिस्मृतिम् ।।6.28.36।।महापद्मसहस्राणांशतंखर्वमिहोच्यते ।शतंखर्वसहस्राणांमहाखर्वमिवोच्यते ।।6.28.37।।महाखर्वसहस्राणांसमुद्रमभिधीयते ।तंसमुद्रसाहस्रमोघइत्यभिधीयते ।।6.28.38।।शतमोघसहस्राणांमहौघइतिविश्रुतः ।
هنا يُسمّى مئةُ ألفِ «مهاشانكو» (Mahāśaṅku) «بِرِندا» (Bṛnda)، ومئةُ ألفِ «بِرِندا» تُعرَفُ باسم «مهافِرِندا» (Mahāvṛnda).
Verse 36
शतंशङ्कुसहस्राणांमहाशङ्कु: इतिस्मृतः ।।6.28.34।।महाशङ्कुसहस्राणांशतंबृन्दमिहोच्यते ।शतंबृन्दसहस्राणांमहावृन्दमितिस्मृतम् ।।6.28.35।।महाबृन्दसहस्राणांशतंपद्ममिहोच्यते ।शतंपद्मसहस्राणांमहापद्ममितिस्मृतिम् ।।6.28.36।।महापद्मसहस्राणांशतंखर्वमिहोच्यते ।शतंखर्वसहस्राणांमहाखर्वमिवोच्यते ।।6.28.37।।महाखर्वसहस्राणांसमुद्रमभिधीयते ।तंसमुद्रसाहस्रमोघइत्यभिधीयते ।।6.28.38।।शतमोघसहस्राणांमहौघइतिविश्रुतः ।
هنا يُسمّى مئةُ ألفِ «مهابرِندا» (Mahābṛnda) «بَدْما» (Padma)، ومئةُ ألفِ «بَدْما» تُعرَفُ باسم «مهابدْما» (Mahāpadma).
Verse 37
शतंशङ्कुसहस्राणांमहाशङ्कु: इतिस्मृतः ।।6.28.34।।महाशङ्कुसहस्राणांशतंबृन्दमिहोच्यते ।शतंबृन्दसहस्राणांमहावृन्दमितिस्मृतम् ।।6.28.35।।महाबृन्दसहस्राणांशतंपद्ममिहोच्यते ।शतंपद्मसहस्राणांमहापद्ममितिस्मृतिम् ।।6.28.36।।महापद्मसहस्राणांशतंखर्वमिहोच्यते ।शतंखर्वसहस्राणांमहाखर्वमिवोच्यते ।।6.28.37।।महाखर्वसहस्राणांसमुद्रमभिधीयते ।तंसमुद्रसाहस्रमोघइत्यभिधीयते ।।6.28.38।।शतमोघसहस्राणांमहौघइतिविश्रुतः ।
هنا يُقال إن مئةَ ألفِ «مهابدْما» (Mahāpadma) تُسمّى «خَرْفا» (Kharva)، وإن مئةَ ألفِ «خَرْفا» تُدعى «مهاخَرْفا» (Mahākharva).
Verse 38
शतंशङ्कुसहस्राणांमहाशङ्कु: इतिस्मृतः ।।6.28.34।।महाशङ्कुसहस्राणांशतंबृन्दमिहोच्यते ।शतंबृन्दसहस्राणांमहावृन्दमितिस्मृतम् ।।6.28.35।।महाबृन्दसहस्राणांशतंपद्ममिहोच्यते ।शतंपद्मसहस्राणांमहापद्ममितिस्मृतिम् ।।6.28.36।।महापद्मसहस्राणांशतंखर्वमिहोच्यते ।शतंखर्वसहस्राणांमहाखर्वमिवोच्यते ।।6.28.37।।महाखर्वसहस्राणांसमुद्रमभिधीयते ।तंसमुद्रसाहस्रमोघइत्यभिधीयते ।।6.28.38।।शतमोघसहस्राणांमहौघइतिविश्रुतः ।
مئةُ ألفِ «مهاخَرْفا» (Mahākharva) تُسمّى «سَمُدْرا» (Samudra)، ومئةُ ألفِ «سَمُدْرا» تُسمّى «أوغا» (Ogha). ومئةُ ألفِ «أوغا» مشهورةٌ باسم «مهاوغا» (Mahaugha).
Verse 39
एवंकोटिसहस्रेणशङ्कूनांचशतेनच ।।6.28.39।।महाशङ्कुसहस्रेणतथाबृन्दशतेनच ।महाबृन्दसहस्रेणतथापद्मशतेनच ।।6.28.40।।हापद्मसहस्रेणतथाखर्वशतेनच ।समुद्रेणचतेनैवमहौघेनतथैवच ।।6.28.41।।एषकोटिमहौघेनसमुद्रसदृशेनच ।विभीषणेनसचिवैःराक्षसैःपरिवारितः ।।6.28.42।।सुग्रीवोवानरेन्द्रस्त्वांयुद्धार्थममवर्तते ।महाबलवृतोनित्यंमहाबलपराक्रमः ।।6.28.43।।
وهكذا، في تقسيمات لا تُحصى ومتزايدة—شَنْكو (Śaṅku)، مهاشانكو (Mahāśaṅku)، بِرِندا (Bṛnda)، مهابرِندا (Mahābṛnda)، بَدْما (Padma)، مهابدْما (Mahāpadma)، خَرْفا (Kharva)، سَمُدْرا (Samudra)، أوغا (Ogha)، ومهاوغا (Mahaugha)—يتقدّم جيشٌ كالبحر. ويحيط به فيبيṣَنا (Vibhīṣaṇa) مع وزرائه ومعه من الرّاكشاسا (rākṣasa) الذين انضمّوا إليه؛ وسُغْريفَا (Sugrīva)، سيّد الفانارا (vānara)، يتبعك لأجل القتال، محاطًا دائمًا بقوى عظيمة، متّصفًا بقوةٍ وبأسٍ عظيمين.
Verse 40
एवंकोटिसहस्रेणशङ्कूनांचशतेनच ।।6.28.39।।महाशङ्कुसहस्रेणतथाबृन्दशतेनच ।महाबृन्दसहस्रेणतथापद्मशतेनच ।।6.28.40।।हापद्मसहस्रेणतथाखर्वशतेनच ।समुद्रेणचतेनैवमहौघेनतथैवच ।।6.28.41।।एषकोटिमहौघेनसमुद्रसदृशेनच ।विभीषणेनसचिवैःराक्षसैःपरिवारितः ।।6.28.42।।सुग्रीवोवानरेन्द्रस्त्वांयुद्धार्थममवर्तते ।महाबलवृतोनित्यंमहाबलपराक्रमः ।।6.28.43।।
وهكذا، في تقسيمات لا تُحصى ومتزايدة—شَنْكو (Śaṅku)، مهاشانكو (Mahāśaṅku)، بِرِندا (Bṛnda)، مهابرِندا (Mahābṛnda)، بَدْما (Padma)، مهابدْما (Mahāpadma)، خَرْفا (Kharva)، سَمُدْرا (Samudra)، أوغا (Ogha)، ومهاوغا (Mahaugha)—يتقدّم جيشٌ كالبحر. ويحيط به فيبيṣَنا (Vibhīṣaṇa) مع وزرائه ومعه من الرّاكشاسا (rākṣasa) الذين انضمّوا إليه؛ وسُغْريفَا (Sugrīva)، سيّد الفانارا (vānara)، يتبعك لأجل القتال، محاطًا دائمًا بقوى عظيمة، متّصفًا بقوةٍ وبأسٍ عظيمين.
Verse 41
एवंकोटिसहस्रेणशङ्कूनांचशतेनच ।।6.28.39।।महाशङ्कुसहस्रेणतथाबृन्दशतेनच ।महाबृन्दसहस्रेणतथापद्मशतेनच ।।6.28.40।।हापद्मसहस्रेणतथाखर्वशतेनच ।समुद्रेणचतेनैवमहौघेनतथैवच ।।6.28.41।।एषकोटिमहौघेनसमुद्रसदृशेनच ।विभीषणेनसचिवैःराक्षसैःपरिवारितः ।।6.28.42।।सुग्रीवोवानरेन्द्रस्त्वांयुद्धार्थममवर्तते ।महाबलवृतोनित्यंमहाबलपराक्रमः ।।6.28.43।।
وهكذا، في تقسيمات لا تُحصى ومتزايدة—شَنْكو (Śaṅku)، مهاشانكو (Mahāśaṅku)، بِرِندا (Bṛnda)، مهابرِندا (Mahābṛnda)، بَدْما (Padma)، مهابدْما (Mahāpadma)، خَرْفا (Kharva)، سَمُدْرا (Samudra)، أوغا (Ogha)، ومهاوغا (Mahaugha)—يتقدّم جيشٌ كالبحر. ويحيط به فيبيṣَنا (Vibhīṣaṇa) مع وزرائه ومعه من الرّاكشاسا (rākṣasa) الذين انضمّوا إليه؛ وسُغْريفَا (Sugrīva)، سيّد الفانارا (vānara)، يتبعك لأجل القتال، محاطًا دائمًا بقوى عظيمة، متّصفًا بقوةٍ وبأسٍ عظيمين.
Verse 42
एवंकोटिसहस्रेणशङ्कूनांचशतेनच ।।6.28.39।।महाशङ्कुसहस्रेणतथाबृन्दशतेनच ।महाबृन्दसहस्रेणतथापद्मशतेनच ।।6.28.40।।हापद्मसहस्रेणतथाखर्वशतेनच ।समुद्रेणचतेनैवमहौघेनतथैवच ।।6.28.41।।एषकोटिमहौघेनसमुद्रसदृशेनच ।विभीषणेनसचिवैःराक्षसैःपरिवारितः ।।6.28.42।।सुग्रीवोवानरेन्द्रस्त्वांयुद्धार्थममवर्तते ।महाबलवृतोनित्यंमहाबलपराक्रमः ।।6.28.43।।
وهكذا، في تقسيمات لا تُحصى ومتزايدة—شَنْكو (Śaṅku)، مهاشانكو (Mahāśaṅku)، بِرِندا (Bṛnda)، مهابرِندا (Mahābṛnda)، بَدْما (Padma)، مهابدْما (Mahāpadma)، خَرْفا (Kharva)، سَمُدْرا (Samudra)، أوغا (Ogha)، ومهاوغا (Mahaugha)—يتقدّم جيشٌ كالبحر. ويحيط به فيبيṣَنا (Vibhīṣaṇa) مع وزرائه ومعه من الرّاكشاسا (rākṣasa) الذين انضمّوا إليه؛ وسُغْريفَا (Sugrīva)، سيّد الفانارا (vānara)، يتبعك لأجل القتال، محاطًا دائمًا بقوى عظيمة، متّصفًا بقوةٍ وبأسٍ عظيمين.
Verse 43
एवंकोटिसहस्रेणशङ्कूनांचशतेनच ।।6.28.39।।महाशङ्कुसहस्रेणतथाबृन्दशतेनच ।महाबृन्दसहस्रेणतथापद्मशतेनच ।।6.28.40।।हापद्मसहस्रेणतथाखर्वशतेनच ।समुद्रेणचतेनैवमहौघेनतथैवच ।।6.28.41।।एषकोटिमहौघेनसमुद्रसदृशेनच ।विभीषणेनसचिवैःराक्षसैःपरिवारितः ।।6.28.42।।सुग्रीवोवानरेन्द्रस्त्वांयुद्धार्थममवर्तते ।महाबलवृतोनित्यंमहाबलपराक्रमः ।।6.28.43।।
وهكذا، في تقسيمات لا تُحصى ومتزايدة—شَنْكو (Śaṅku)، مهاشانكو (Mahāśaṅku)، بِرِندا (Bṛnda)، مهابرِندا (Mahābṛnda)، بَدْما (Padma)، مهابدْما (Mahāpadma)، خَرْفا (Kharva)، سَمُدْرا (Samudra)، أوغا (Ogha)، ومهاوغا (Mahaugha)—يتقدّم جيشٌ كالبحر. ويحيط به فيبيṣَنا (Vibhīṣaṇa) مع وزرائه ومعه من الرّاكشاسا (rākṣasa) الذين انضمّوا إليه؛ وسُغْريفَا (Sugrīva)، سيّد الفانارا (vānara)، يتبعك لأجل القتال، محاطًا دائمًا بقوى عظيمة، متّصفًا بقوةٍ وبأسٍ عظيمين.
Verse 44
इमांमहाराजसमीक्ष्यवाहिनीमुपस्थितांप्रज्वलितग्रहोपमाम् ।ततःप्रयत्नःपरमोविधीयतांयथाजयस्स्यान्नपरैःपराजयः ।।6.28.44।।
أيها الملك العظيم، إذ ترى هذا الجيش مصطفًّا قريبًا، مهيبًا ككوكبٍ متّقدٍ بالنار، فليُبذَل أقصى الجهد، لكي يكون لنا الظفر، لا الهزيمة على يد العدو.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is counsel-as-warning: Śuka urges Rāvaṇa to interpret reconnaissance truthfully and respond with disciplined effort rather than pride. The ethical tension lies in whether a ruler will accept accurate intelligence and dharmic consequences, or continue adharma despite clear indicators of impending defeat.
Power must be evaluated through both capability and moral alignment: the sarga frames dharma as a stabilizing force (Rāma’s non-transgression) and portrays adharma as strategically self-destructive. It also models responsible speech—precise identification, evidence (Hanumān’s prior mission), and proportional urgency in advising a king.
Key landmarks include Laṅkā as the contested polity, Kiṣkindhā as Sugrīva’s stronghold, Janasthāna as the site linked to Sītā’s abduction narrative, and the Ocean as the boundary crossed by Hanumān—each functioning as a map-node for alliance, transgression, and military approach.