Sarga 26
वानरमुख्य-परिचयः (Catalogue of Principal Vānara Leaders)
युद्धकाण्ड
يصور السَّرْغا 26 داخل لَنْكا تبادلاً ينتقل من الاستطلاع إلى عرض المعلومات. فبعد أن قدّم سَارَنا (Sāraṇa) نصحًا صريحًا نافعًا، أجاب رَافَنا (Rāvaṇa) بتحدٍّ وإباء، رافضًا تسليم سِيتا (Sītā) ولو قامت عليه معارضة كونية. ولكي يقدّر الأمر بعينه، صعد رَافَنا مع الجاسوسين شُوكا (Śuka) وسَارَنا إلى قصر شامخ أبيض كالثلج، وأشرف على جيش الفانارا (Vānara) العظيم المنتشر على الساحل. وإذ واجه حشدًا لا يُحصى، سأل سَارَنا: من هم أعيان الفانارا، ومن هم كبار مستشاري سُغْرِيفا (Sugrīva)، وأيّ القادة أحقّ بالخوف. فأخذ سَارَنا يعرّف بالقادة البارزين في فهرس منظّم مع سماتهم القتالية: نِيلا (Nīla) في مقدمة قوات سُغْرِيفا؛ أَنْغَدا (Aṅgada) ابن فالي (Vāli) والوارث المتوَّج يطلق تحديًا مباشرًا؛ نَلا (Nala) المرتبط بعمل السِّتو (setu، جسر البحر)؛ ثم قادة آخرون—شْفِيتا (Śveta)، كُمودا (Kumuda)، رَمبها (Rambha)، شَرَبها (Śarabha)، بَنَسا (Panasa)، فِنَتا (Vinata)، كْرودَنا (Krodhana)، غَفَيا (Gavaya)—موصوفون بملامحهم، وبالجبال أو المواطن المنسوبة إليهم، وبأعداد جموعهم، وبعزمهم الشديد على مهاجمة لَنْكا. ويغدو هذا الفصل بمثابة «ترتيب قتال» للعدو، يجمع بين نفَس الملحمة وتقدير التهديد على نهج سياسة المُلك.
Shlokas
Verse 1
तद्वचःपथ्यमक्लीबंसारणेनाभिभाषितम् ।निशम्यरावणोराजाप्रत्यभाषतसारणम् ।।।।
فلما سمع الملك رافانا كلامَ سارانا الصريح—السديدَ النافعَ غيرَ واهن—أجابه رافانا مخاطبًا سارانا.
Verse 2
यदिमामभियुञ्जीरन्देवगन्धर्वदानवाः ।नैवसीतांप्रदास्यामिसर्वलोकभयादपि ।।।।
ولو هاجمني الدِّيفاتُ والغاندارفاتُ والدّانافاتُ مجتمعين، فلن أُعيدَ سيتا، ولا حتى خوفًا من العالم كلّه.
Verse 3
त्वंतुसौम्यपरित्रस्तोहरिभिर्निर्जितोभृशम् ।प्रतिप्रदानमद्यैवसीतायास्साधुमन्यसे ।।।।
أما أنت، أيها اللطيف، وقد غلبك الفانارا غلبة شديدة وأصابك الخوف، فتظنّ أن ردّ سيتا في هذا اليوم بعينه هو الصواب.
Verse 4
कोहिनामसपत्नोमांसमरेजेतुमर्हति ।इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणोराक्षसाधिपः ।।।।आरुरोहततश्रशीमान् प्रासादंहिमपाण्डुरम् ।बहुतालसमुत्सेधंरावणोऽथदिदृक्ष्या ।।।।
«مَن ذا الذي يكون لي نِدًّا ويستطيع أن يغلبني في ساحة القتال؟»—هكذا تفوّه بكلامٍ قاسٍ رافانا، سيّدُ الرّاكشاسا، ثم صعد إلى قصرٍ بهيٍّ أبيضَ كالثّلج، شاهقٍ كارتفاع نخلاتٍ كثيرة، ليتطلّع إلى الجموع المُقبلة.
Verse 5
कोहिनामसपत्नोमांसमरेजेतुमर्हति ।इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणोराक्षसाधिपः ।।6.26.4।।आरुरोहततश्रशीमान् प्रासादंहिमपाण्डुरम् ।बहुतालसमुत्सेधंरावणोऽथदिदृक्ष्या ।।6.26.5।।
«مَن ذا يكونُ خصمي الذي يَستحقّ أن يغلبني في ساحة الحرب؟»—هكذا تفوّه رافانا، سيّدُ الرّاكشاسا، بكلامٍ قاسٍ، ثم صعد إلى قصره البهيّ، الأبيض كالثّلج، الشامخ كأنّه نخلٌ كثير، رغبةً في أن يُشرف بنظره على الجيش المُقبل.
Verse 6
ताभ्यांचराभ्यांसहितोरावणःक्रोधमूर्छितः ।पश्यमानस्समुद्रंचपर्वतांश्चवनानिच ।।।।ददर्शपृथिवीदेशंसुसम्पूर्णंप्लवङ्गमैः ।
وكان رافَنا، مصحوبًا بهذين الجاسوسين، وقد غشّى الغضبُ قلبَه، ينظر إلى البحر والجبال والغابات، فرأى أرجاءَ الأرض كلَّها ممتلئةً بجموعِ الفانارا.
Verse 7
तदपारमसंख्ख्येयंवानराणांमहद्बलं ।अलोक्यरावणोराजापरिपप्रच्छसारणम् ।।।।
فلما رأى الملكُ رافَنا تلك القوة العظيمة من الفانارا، التي لا حدَّ لها ولا تُحصى، عاد يسأل سارَنا مزيدًا.
Verse 8
एषांवानरमुख्यानांकेशूराःकेमहाबलाः ।केपूर्वमभिवर्तन्तेमहोत्साहास्समन्ततः ।।।।
ومن بين هؤلاء القادة من الفانارا، من هم الشجعان، ومن هم عِظامُ القوة وأشدُّهم حماسة؟ ومن منهم يُذكر نِدًّا لمن ثبتت بسالتُه من قبل في القتال؟ أخبرني على الترتيب اللائق.
Verse 9
केषांशृणोतिसुग्रीवःकेवायूथपयूथपाः ।सारणाचक्ष्वतत्त्वेनकेप्रधानाःप्लवङ्गमाः ।।।।
مشورةُ مَن يصغي إليها سُغريفا؟ ومن هم، فيهم، قادةُ القادة؟ يا سارَنا، أخبرني بالحق: من هم زعماءُ الفانارا الرئيسيون؟
Verse 10
सारणोराक्षसेन्द्रस्यवचनंपरिपृच्छतः ।आचचक्षेऽथमुख्यज्ञोमुख्यांस्तांस्तुवनौकसः ।।।।
ولما سأله سيدُ الرَّاكشاسا، أخذ سارانا—العالِمُ بمن هم الأوائل—يصفُ كبارَ قادةِ سكانِ الغابة، الفانارا.
Verse 11
एषयोऽभिमुखोलङ्कांनर्दंस्तिष्ठतिवानरः ।यूथपानांसहस्राणांशतेनपरिवारितः ।।।।यस्यघोषेणमहतासप्राकारासतोरणा ।लङ्काप्रवेपतेसर्वासशैलवनकानना ।।।।सर्वशाखामृगेन्द्रस्यसुग्रीवस्यमहात्मनः ।बलाग्रेतिष्ठतेवीरोनीलोनामैषयूथपः ।।।।
«انظر إلى ذلك الفانارا القائمَ قبالةَ لانكا، يزأرُ ويثبتُ في مكانه، وقد أحاط به مئةُ ألفٍ من قادةِ الجموع.»
Verse 12
एषयोऽभिमुखोलङ्कांनर्दंस्तिष्ठतिवानरः ।यूथपानांसहस्राणांशतेनपरिवारितः ।।6.26.11।।यस्यघोषेणमहतासप्राकारासतोरणा ।लङ्काप्रवेपतेसर्वासशैलवनकानना ।।6.26.12।।सर्वशाखामृगेन्द्रस्यसुग्रीवस्यमहात्मनः ।बलाग्रेतिष्ठतेवीरोनीलोनामैषयूथपः ।।6.26.13।।
«وبدويِّ زئيره العظيم ترتجفُ لانكا كلُّها: أسوارُها وبواباتُها، جبالُها وبساتينُها وغاباتُها.»
Verse 13
एषयोऽभिमुखोलङ्कांनर्दंस्तिष्ठतिवानरः ।यूथपानांसहस्राणांशतेनपरिवारितः ।।6.26.11।।यस्यघोषेणमहतासप्राकारासतोरणा ।लङ्काप्रवेपतेसर्वासशैलवनकानना ।।6.26.12।।सर्वशाखामृगेन्द्रस्यसुग्रीवस्यमहात्मनः ।बलाग्रेतिष्ठतेवीरोनीलोनामैषयूथपः ।।6.26.13।।
وفي مقدّمة الجيش يقف البطل نِيلَا، قائدُ الكتيبة، في خدمة سُغْرِيفَا العظيمِ النفس، سيّدِ جميعِ عشائرِ الفانارا.
Verse 14
बाहूप्रगृह्ययःपद् भ्यांमहींगच्छतिवीर्यवान् ।लङ्कामभिमुखःक्रोधादभीक्ष्णंचविजृम्भते ।।।।गिरिशृङ्गप्रतीकाशःपद्मकिञ्जल्कसन्निभः ।स्पोटयत्यभिसंरब्धोलाङ्गूलंचपुनःपुनः ।।।।यस्यलाङ्गूलशब्देनस्वनन्तिप्रदिशोदश ।एषवानरराजेनसुग्रीवेणाभिषेचितः ।।।।यौवराज्येऽङ्गदोनामत्वामाह्वयतिसंयुगे ।।।।
ذاك الشجاع—رافعًا ذراعيه ودافِعًا الأرضَ بقدميه—يتوجّه نحو لَنْكَا غضبانَ، ويزداد مرارًا امتلاءً بقوّةٍ ضارية. قامته كقِمّة جبل، ولونه كخيوط اللوتس؛ وفي هيجانه يجلد ذيله مرّة بعد مرّة، وبصوت ذيله تطنّ الجهات العشر. إنّه أَنْغَدَا، الذي مسحه سُغْرِيفَا ملكُ الفانارا وليًّا للعهد؛ وهو الآن يدعوك إلى المبارزة في ساحة القتال.
Verse 15
बाहूप्रगृह्ययःपद् भ्यांमहींगच्छतिवीर्यवान् ।लङ्कामभिमुखःक्रोधादभीक्ष्णंचविजृम्भते ।।6.26.14।।गिरिशृङ्गप्रतीकाशःपद्मकिञ्जल्कसन्निभः ।स्पोटयत्यभिसंरब्धोलाङ्गूलंचपुनःपुनः ।।6.26.15।।यस्यलाङ्गूलशब्देनस्वनन्तिप्रदिशोदश ।एषवानरराजेनसुग्रीवेणाभिषेचितः ।।6.26.16।।यौवराज्येऽङ्गदोनामत्वामाह्वयतिसंयुगे ।।6.26.17।।
قامته كقِمّة جبل، وبريقه كخيوط اللوتس؛ وقد استبدّ به الغضب، فيضرب ذيله مرّة بعد مرّة.
Verse 16
बाहूप्रगृह्ययःपद् भ्यांमहींगच्छतिवीर्यवान् ।लङ्कामभिमुखःक्रोधादभीक्ष्णंचविजृम्भते ।।6.26.14।।गिरिशृङ्गप्रतीकाशःपद्मकिञ्जल्कसन्निभः ।स्पोटयत्यभिसंरब्धोलाङ्गूलंचपुनःपुनः ।।6.26.15।।यस्यलाङ्गूलशब्देनस्वनन्तिप्रदिशोदश ।एषवानरराजेनसुग्रीवेणाभिषेचितः ।।6.26.16।।यौवराज्येऽङ्गदोनामत्वामाह्वयतिसंयुगे ।।6.26.17।।
بصوت ذيله تطنّ الجهات العشر؛ هذا هو الذي كرّسه سُغْرِيفَا، ملكُ الفانارا.
Verse 17
बाहूप्रगृह्ययःपद् भ्यांमहींगच्छतिवीर्यवान् ।लङ्कामभिमुखःक्रोधादभीक्ष्णंचविजृम्भते ।।6.26.14।।गिरिशृङ्गप्रतीकाशःपद्मकिञ्जल्कसन्निभः ।स्पोटयत्यभिसंरब्धोलाङ्गूलंचपुनःपुनः ।।6.26.15।।यस्यलाङ्गूलशब्देनस्वनन्तिप्रदिशोदश ।एषवानरराजेनसुग्रीवेणाभिषेचितः ।।6.26.16।।यौवराज्येऽङ्गदोनामत्वामाह्वयतिसंयुगे ।।6.26.17।।
اسمه أَنْغَدَا—وقد نُصِّب وليًّا للعهد—وهو الآن يتحدّاك في ساحة القتال.
Verse 18
वालिनस्सदृशःपुत्रस्सुग्रीवस्यसदाप्रियः ।राघवार्थेपराक्रान्तश्शक्रार्थेवरुणोयथा ।।।।
ابنُ فالي—شبيهٌ بأبيه في البأس، ومحبوبٌ دائمًا لدى سُغريفَة—يتقدّمُ مُظهِرًا شجاعتَه لأجلِ قضيةِ راغهافا، كما يفعلُ فارونا لأجلِ شَكرا (إندرا).
Verse 19
एतस्यसामतिस्सर्वायद्दृष्टाजनकात्मजा ।हनूमतावेगवताराघवस्यहितैषिणा ।।।।
كلُّ هذا ثمرةُ رأيه وتدبيره: أن سيتا، ابنةَ جانَكا، قد رآها هانومان السريع، المخلصُ الساعي لخيرِ راغهافا.
Verse 20
बहूनिवानरेन्द्राणामेषयूथानिवीर्यवान् ।परिगृह्याभियातित्वांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।।।।
هذا البطلُ الشجاع، وقد جمع كثيرًا من كتائبِ ملوكِ الفانارا، يسيرُ إليك بفرقِه الخاصة ليحطّمك.
Verse 21
अनुवालिसुतस्यापिबलेनमहताऽवृतः ।वीरस्तिष्ठतिसङ्ग्रामेसेतुहेतुरयंनलः ।।।।
وخلفَ ابنِ فالي يقفُ البطلُ نالا، مُحاطًا بقوةٍ عظيمة—هو الذي كان عملُه سببَ الجسر—ثابتًا في ساحةِ القتال.
Verse 22
येतुविष्टभ्यगात्राणिक्ष्वेलयन्तिनदन्तिच ।उत्थायचविजृम्भन्तेक्रोधेनहरिपुङ्गवाः ।।।।एतेदुष्प्रसहाघोराश्चण्डाश्चण्डपराक्रमाः ।अष्टौशतसहस्राणिदशकोटिशतानिच ।।।।यएनमनुगच्छन्तिवीराश्चन्दनवासिनः ।एषैवाशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।।।।
أولئك القِرَدةُ الأبطال، يُثبِّتون أعضاءهم ويهزّونها ويزمجرون؛ ثم ينهضون ويتمطّون غضبًا.
Verse 23
येतुविष्टभ्यगात्राणिक्ष्वेलयन्तिनदन्तिच ।उत्थायचविजृम्भन्तेक्रोधेनहरिपुङ्गवाः ।।6.26.22।।एतेदुष्प्रसहाघोराश्चण्डाश्चण्डपराक्रमाः ।अष्टौशतसहस्राणिदशकोटिशतानिच ।।6.26.23।।यएनमनुगच्छन्तिवीराश्चन्दनवासिनः ।एषैवाशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।।6.26.24।।
هؤلاء لا يُقهرون، مُروِّعون أشدّاء، ذوو بأسٍ رهيب؛ ويُقال إن عددهم ثمانمائة ألف، وكذلك عشرُ مئاتٍ من الكُرور.
Verse 24
येतुविष्टभ्यगात्राणिक्ष्वेलयन्तिनदन्तिच ।उत्थायचविजृम्भन्तेक्रोधेनहरिपुङ्गवाः ।।6.26.22।।एतेदुष्प्रसहाघोराश्चण्डाश्चण्डपराक्रमाः ।अष्टौशतसहस्राणिदशकोटिशतानिच ।।6.26.23।।यएनमनुगच्छन्तिवीराश्चन्दनवासिनः ।एषैवाशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।।6.26.24।।
أولئك الفانارا الأبطال الساكنون غاباتِ الصندل يتبعونه؛ وهو وحده يتوق إلى سحق لانكا بفرقته الخاصة.
Verse 25
श्वेतोरजतसङ्काशश्चपलोभीमविक्रमः ।बुद्धिमान्वानरश्शूरस्त्रिषुलोकेषुविश्रुतः ।।।।तूर्णंसुग्रीवमागम्यपुनर्गच्छतिसत्वरः ।विभजन्वानरींसेनामनीकानिप्रहर्षयन् ।।।।
شفيتا، المتلألئ كالفِضّة، كان سريعًا ذا بأسٍ مهيب، عاقلًا وبطلًا من الفانارا، مشهورًا في العوالم الثلاثة.
Verse 26
श्वेतोरजतसङ्काशश्चपलोभीमविक्रमः ।बुद्धिमान्वानरश्शूरस्त्रिषुलोकेषुविश्रुतः ।।6.26.25।।तूर्णंसुग्रीवमागम्यपुनर्गच्छतिसत्वरः ।विभजन्वानरींसेनामनीकानिप्रहर्षयन् ।।6.26.26।।
أسرع إلى سُغريفا ثم مضى ثانيةً على عَجَل؛ فقسّم جيش الفانارا إلى كتائب، وبثّ الحماسة في الصفوف حيثما مرّ.
Verse 27
यःपुरागोमतीतीरेरम्यंपर्येतिपर्वतम् ।नाम्नासङ्कोचनोनामनानानगयुतोगिरिः ।।।।तत्रराज्यंप्रशास्त्येषकुमुदोनामयूथपः ।योऽसौशतसहस्राणिसहस्रंपरिकर्षति ।।।।यस्यवालाबहुव्यामादीर्घलाङ्गूलमाश्रिता ।ताम्रापीतास्सीताश्श्वेताःप्रकीर्णाघोरदर्शना ।।।।अदीनोरोषणश्चण्डस्सङ्ग्राममभिकाङ् क्षति ।एषोऽप्याशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।।।।
قديماً، على ضفاف نهر غوماتي، امتدَّ جبلٌ بهيجٌ بعيد المدى يُدعى «سَنْكوتشَنَ» (Saṅkocana)، عامراً بقممٍ شتّى.
Verse 28
यःपुरागोमतीतीरेरम्यंपर्येतिपर्वतम् ।नाम्नासङ्कोचनोनामनानानगयुतोगिरिः ।।6.26.27।।तत्रराज्यंप्रशास्त्येषकुमुदोनामयूथपः ।योऽसौशतसहस्राणिसहस्रंपरिकर्षति ।।6.26.28।।यस्यवालाबहुव्यामादीर्घलाङ्गूलमाश्रिता ।ताम्रापीतास्सीताश्श्वेताःप्रकीर्णाघोरदर्शना ।।6.26.29।।अदीनोरोषणश्चण्डस्सङ्ग्राममभिकाङ् क्षति ।एषोऽप्याशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।।6.26.30।।
هناك كان يحكم تلك المملكة قائدُ السرب المسمّى «كُمودا» (Kumuda)؛ وكان يستنفر جيشاً عدده ألفُ مرّةٍ مئةَ ألف.
Verse 29
यःपुरागोमतीतीरेरम्यंपर्येतिपर्वतम् ।नाम्नासङ्कोचनोनामनानानगयुतोगिरिः ।।6.26.27।।तत्रराज्यंप्रशास्त्येषकुमुदोनामयूथपः ।योऽसौशतसहस्राणिसहस्रंपरिकर्षति ।।6.26.28।।यस्यवालाबहुव्यामादीर्घलाङ्गूलमाश्रिता ।ताम्रापीतास्सीताश्श्वेताःप्रकीर्णाघोरदर्शना ।।6.26.29।।अदीनोरोषणश्चण्डस्सङ्ग्राममभिकाङ् क्षति ।एषोऽप्याशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।।6.26.30।।
وكان أتباعه ذوي شعرٍ غزيرٍ وذيولٍ طويلة، بألوانٍ شتّى: نحاسية، وصفراء، وشاحبة، وبيضاء؛ منتشرون في كثرةٍ، مهيبي المنظر مخيفيه.
Verse 30
यःपुरागोमतीतीरेरम्यंपर्येतिपर्वतम् ।नाम्नासङ्कोचनोनामनानानगयुतोगिरिः ।।6.26.27।।तत्रराज्यंप्रशास्त्येषकुमुदोनामयूथपः ।योऽसौशतसहस्राणिसहस्रंपरिकर्षति ।।6.26.28।।यस्यवालाबहुव्यामादीर्घलाङ्गूलमाश्रिता ।ताम्रापीतास्सीताश्श्वेताःप्रकीर्णाघोरदर्शना ।।6.26.29।।अदीनोरोषणश्चण्डस्सङ्ग्राममभिकाङ् क्षति ।एषोऽप्याशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।।6.26.30।।
لم يهنْ، وكان شديد الغضب قاسياً، يتوق إلى القتال؛ وهو أيضاً تمنى أن يسحق لانكا (Laṅkā) بجنده هو.
Verse 31
यस्त्वेषसिंहसङ्काशःकपिलोदीर्घलोचनः ।निभृतःप्रेक्षतेलङ्कांदिधक्षन्निवचक्षुषा ।।।।विन्ध्यंकृष्णगिरिंसह्यंपर्वतंचसुदर्शनम् ।राजन्सततमध्यास्तेरम्भोनामयूथपः ।।।।शतंशतसहास्राणांत्रिंशच्चहरिपुङ्गवाः ।यमेतेवानराश्शूराश्चण्डाश्चण्डपराक्रमाः ।।।।परिवार्यानुगच्छन्तिलङ्कांमर्दितुमोजसा ।
وأما هذا، الشبيه بالأسد، الأشقرُ اللون طويلُ العينين، فكان يحدّق في لانكا (Laṅkā) بسكون، كأنه سيُحرقها بعينيه.
Verse 32
यस्त्वेषसिंहसङ्काशःकपिलोदीर्घलोचनः ।निभृतःप्रेक्षतेलङ्कांदिधक्षन्निवचक्षुषा ।।6.26.31।।विन्ध्यंकृष्णगिरिंसह्यंपर्वतंचसुदर्शनम् ।राजन्सततमध्यास्तेरम्भोनामयूथपः ।।6.26.32।।शतंशतसहास्राणांत्रिंशच्चहरिपुङ्गवाः ।यमेतेवानराश्शूराश्चण्डाश्चण्डपराक्रमाः ।।6.26.33।।परिवार्यानुगच्छन्तिलङ्कांमर्दितुमोजसा ।
أيها الملك، إن قائد القطيع المسمّى رامبها كان يقيم على الدوام بين جبال فيندْهيا وكريشناگيري وساهيا وسودرشَنا.
Verse 33
यस्त्वेषसिंहसङ्काशःकपिलोदीर्घलोचनः ।निभृतःप्रेक्षतेलङ्कांदिधक्षन्निवचक्षुषा ।।6.26.31।।विन्ध्यंकृष्णगिरिंसह्यंपर्वतंचसुदर्शनम् ।राजन्सततमध्यास्तेरम्भोनामयूथपः ।।6.26.32।।शतंशतसहास्राणांत्रिंशच्चहरिपुङ्गवाः ।यमेतेवानराश्शूराश्चण्डाश्चण्डपराक्रमाः ।।6.26.33।।परिवार्यानुगच्छन्तिलङ्कांमर्दितुमोजसा ।
ثلاثون مرة مئة ألف من خيرة أبطال الفانارا—أشدّاء، شجعان، ذوو بأسٍ مهيب—يحيطون به ويتبعونه، عازمين على سحق لانكا بقوة اندفاعهم.
Verse 34
यस्तुकर्णौविवृणुतेजृम्बतेचपुनःपुनः ।नचसंविजतेमृत्योर्नचयुद्धाद्विधावति ।।।।प्रकम्पतेचरोषेणतिर्यक्चपुनरीक्षते ।पश्यन् लाङ्गूलमपिचक्ष्वेळतेचमहाबलः ।।।।महाजवोवीतभयोरम्यंसाल्वेयपर्वतम् ।राजन्सततमध्यास्तेशरभोनामयूथपः ।।।।
وأما هو—الذي ينشر أذنيه ويشدّهما، ويتثاءب مرارًا وتكرارًا، ومع ذلك لا يرتعد من الموت ولا يفرّ من القتال—
Verse 35
यस्तुकर्णौविवृणुतेजृम्बतेचपुनःपुनः ।नचसंविजतेमृत्योर्नचयुद्धाद्विधावति ।।6.26.34।।प्रकम्पतेचरोषेणतिर्यक्चपुनरीक्षते ।पश्यन् लाङ्गूलमपिचक्ष्वेळतेचमहाबलः ।।6.26.35।।महाजवोवीतभयोरम्यंसाल्वेयपर्वतम् ।राजन्सततमध्यास्तेशरभोनामयूथपः ।।6.26.36।।
—يرتجف غضبًا، ويلتفت بنظرات جانبية مرارًا؛ وهو، حتى وهو يراقب ذيله، يثب ويتحرك بقوة، لعظيم بأسه.
Verse 36
यस्तुकर्णौविवृणुतेजृम्बतेचपुनःपुनः ।नचसंविजतेमृत्योर्नचयुद्धाद्विधावति ।।6.26.34।।प्रकम्पतेचरोषेणतिर्यक्चपुनरीक्षते ।पश्यन् लाङ्गूलमपिचक्ष्वेळतेचमहाबलः ।।6.26.35।।महाजवोवीतभयोरम्यंसाल्वेयपर्वतम् ।राजन्सततमध्यास्तेशरभोनामयूथपः ।।6.26.36।।
أيها الملك، إن قائد الكتيبة المسمّى شَرَبَه (Śarabha)—سريعٌ منزوعُ الخوف—يقيم دائمًا على جبل سالڤيَة (Sālvēya) البهيّ.
Verse 37
एतस्यबलिनस्सर्वेविहारानामयूथपाः ।राजन् शतसहस्राणिचत्वारिंशस्तथैवच ।।।।
أيها الملك، تحت إمرة هذا القويّ جميعُ قادةِ الجموع المسمَّين «فيهارا» (Vihāras)، وعددهم أربعونَ مئةَ ألف.
Verse 38
यस्तुमेघइवाकाशंमहानावृत्यतिष्ठति ।मध्येवानरवीराणांसूराणामिववासवः ।।।।भेरीणामिवसन्नादोयस्यैषश्रूयतेमहान् ।घोषश्शाखामृगेन्द्राणांसङ्ग्राममभिकाङ्क्षिताम् ।।।।एषपर्वतमध्यास्तेपारियात्रमनुत्तमम् ।युद्धेदुष्प्रसहोनित्यंपनसोनामयूथपः ।।।।
وأمّا ذاك الذي، عظيمًا كالسحاب، كأنّه يكسو السماء إذ يقف—كفاسَفَه (Vāsava، إندرا) بين الآلهة—في وسط أبطال الفانارا:
Verse 39
यस्तुमेघइवाकाशंमहानावृत्यतिष्ठति ।मध्येवानरवीराणांसूराणामिववासवः ।।6.26.38।।भेरीणामिवसन्नादोयस्यैषश्रूयतेमहान् ।घोषश्शाखामृगेन्द्राणांसङ्ग्राममभिकाङ्क्षिताम् ।।6.26.39।।एषपर्वतमध्यास्तेपारियात्रमनुत्तमम् ।युद्धेदुष्प्रसहोनित्यंपनसोनामयूथपः ।।6.26.40।।
ويُسمَع له دويٌّ عظيم كقرع طبول الحرب؛ إنه زئيرُ سادةِ القِرَدةِ الساكنين الأغصان، المتشوّقين إلى القتال.
Verse 40
यस्तुमेघइवाकाशंमहानावृत्यतिष्ठति ।मध्येवानरवीराणांसूराणामिववासवः ।।6.26.38।।भेरीणामिवसन्नादोयस्यैषश्रूयतेमहान् ।घोषश्शाखामृगेन्द्राणांसङ्ग्राममभिकाङ्क्षिताम् ।।6.26.39।।एषपर्वतमध्यास्तेपारियात्रमनुत्तमम् ।युद्धेदुष्प्रसहोनित्यंपनसोनामयूथपः ।।6.26.40।।
هذا قائدُ الكتيبة المسمّى بَنَسَه (Panasa)، عصيٌّ على المقاومة دائمًا في الحرب، يقيم على جبل باريياترا (Pāriyātra) الذي لا يُضاهى.
Verse 41
एनंशतसहस्राणांशतार्धंपर्युपासते ।यूथपायूथपश्रेष्ठंयेषांयूथानिभागशः ।।।।
خمسونَ مِئةَ ألفٍ يحيطون به خِدمةً—وهو خيرُ قادةِ الجموع—وجيوشُهم مصطفّةٌ في فِرَقٍ متمايزةٍ كلٌّ على حِدَة.
Verse 42
यस्तुभीमांप्रवल्गन्तींचमूंतिष्ठतिशोभयन् ।स्थितांतीरेसमुद्रस्यद्वितीयइवसागरः ।।।।एषदर्दरसङ्काशोविनतोनामयूथपः ।पिबंश्चरतिपर्णासांनदीनामुत्तमांनदीम् ।।।।षष्टिश्शतसहस्राणिबलमस्यप्लवङ्गमाः ।।।।
ذاك الذي يقف على شاطئ المحيط، يزيدُ تلك الجموعَ المهيبةَ المندفعةَ بهاءً—كأنّه بحرٌ ثانٍ قام إلى جانب البحر نفسه—
Verse 43
यस्तुभीमांप्रवल्गन्तींचमूंतिष्ठतिशोभयन् ।स्थितांतीरेसमुद्रस्यद्वितीयइवसागरः ।।6.26.42।।एषदर्दरसङ्काशोविनतोनामयूथपः ।पिबंश्चरतिपर्णासांनदीनामुत्तमांनदीम् ।।6.26.43।।षष्टिश्शतसहस्राणिबलमस्यप्लवङ्गमाः ।।6.26.44।।
هذا، الشبيهُ بجبلِ داردَرا، هو قائدُ الفِرقةِ المسمّى فيناتا؛ يجولُ وهو يشربُ من نهرِ بارناسَا، أكرمِ الأنهار.
Verse 44
यस्तुभीमांप्रवल्गन्तींचमूंतिष्ठतिशोभयन् ।स्थितांतीरेसमुद्रस्यद्वितीयइवसागरः ।।6.26.42।।एषदर्दरसङ्काशोविनतोनामयूथपः ।पिबंश्चरतिपर्णासांनदीनामुत्तमांनदीम् ।।6.26.43।।षष्टिश्शतसहस्राणिबलमस्यप्लवङ्गमाः ।।6.26.44।।
قوّتُه ستّونَ مِئةَ ألفٍ من الفانارا.
Verse 45
त्वामाह्वयतियुद्धायक्रोधनोनामयूधपः ।विक्रान्ताबलवन्तश्चयथायूथानिभागशः ।।।।
إنّ قائدَ الكتيبةِ المسمّى «كرودَهَنا» يدعوك إلى القتال؛ وقد صُفَّت وحداتُه أقسامًا، مملوءةً بمحاربين أشدّاء شجعان.
Verse 46
यस्तुगैरिकवर्णाभंवपुःपुष्यतिवानरः ।अवमत्यसदासर्वान्वानरान्बलदर्पितान् ।।।।गवयोनामतेजस्वीत्वांक्रोधादभिवर्तते ।
وأمّا ذلك الفانارا ذو الجسد ذي اللون المغرّي، الذي يزدري دائمًا سائر الفانارا المتكبّرين بقوّتهم، فهو المتألّق «غافايا» يتقدّم إليك غضبًا.
Verse 47
एनंशतसहस्राणिसप्ततिःपर्युपासते ।एषैवाशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।।।।
يحيط به سبعونَ مئةَ ألفٍ يخدمونه؛ وهو يطمع أن يسحق «لانكا» بقوّته وحدها.
Verse 48
एतेदुष्प्रसहाघोराबलिनःकामरूपिणः ।यूथपायूथपश्रेष्ठामेषांयूथानिभागशः ।।।।
هؤلاء القادةُ عسيرو المُقاومة: أشدّاءُ مروّعون، أقوياء، قادرون على التشكّل كيف شاؤوا؛ هم خيرةُ قادةِ الجموع، وقد قُسِّمت جموعُهم أقسامًا في الصفوف.
Frequently Asked Questions
Rāvaṇa’s pivotal action is his explicit refusal to return Sītā, declaring that even universal fear or a combined assault by divine beings will not compel surrender—an ethical stance framed as obstinate pride set against counsel and impending consequences.
The chapter contrasts truthful counsel (satyam–pathyām) with sovereign hubris: accurate intelligence and prudent advice are shown as instruments of rājadharma, while refusal to heed them accelerates self-destruction in political and moral terms.
Laṅkā’s palace vantage point and the coastal theatre of war are foregrounded, alongside named landscapes used for identity-mapping of Vānara polities and routes: Gomatī and Parṇāsā rivers; Vindhya, Kṛṣṇagiri, Sahya, Sudarśana, Sālvēya, and Pāriyātra mountains; and the sandalwood forest (candanavana).