Valmiki Ramayana 6.116.6 — Yuddha Kanda, Sarga 116, Shloka 6

सीतासान्त्वनम् / Hanuman Consoles Sita with the News of Victory

Devanagari script

सौम्यंतस्यामुखंदृष्टवाहनुमान्प्लवगोत्तमः ।रामस्यवचनंसर्वमाख्यातुमुपचक्रमे ।।6.116.6।।

Transliteration

saumyaṃ tasyā mukhaṃ dṛṣṭvā hanumān plavagottamaḥ |

rāmasya vacanaṃ sarvam ākhyātum upacakrame ||6.116.6||

Translation

لمّا رأى وجهَها الوديع، شرع هانومان—أفضل القردة—في إبلاغها رسالةَ راما كلَّها.

Word by Word

• सौम्यम्: gentle/pleasant
• सौम्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सौम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (agreeing with मुखम्)

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन

• मुखम्: face
• मुखम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), ‘having seen’

• हनुमान्: Hanuman
• हनुमान्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हनुमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्लवग-उत्तमः: best of monkeys
• प्लवग-उत्तमः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्लवग + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः ‘प्लवगानाम् उत्तमः’

• रामस्य: of Rama
• रामस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• वचनम्: message/words
• वचनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (agreeing with वचनम्)

• आख्यातुम्: to report
• आख्यातुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: आ-ख्या (धातु)
• Form: तुमुन् (infinitive), ‘to relate/tell’

• उपचक्रमे: began
• उपचक्रमे: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप-क्रम् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

Context

Gentle Hanuman, the foremost of the monkeys, seeing her started to communicate every word of Rama.

Characters & Entities

• Hanumān
• Sītā
• Rāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma as responsible speech: a messenger should convey the principal’s words fully and faithfully, especially when truth restores hope.

What is the narrative situation?

Hanumān begins delivering Rāma’s message to Sītā after observing her condition and composure.

Which character virtue is emphasized?

Attentiveness and sensitivity—Hanumān reads Sītā’s state and speaks in a measured, supportive manner.