Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 51, Shloka 20

हनूमदुपदेशः रावणस्य च कोपः

Hanuman’s Counsel to Ravana and Ravana’s Wrath

Devanagari script

न चापि त्रिषु लोकेषु राजन्विद्येत कश्चन।राघवस्य व्यलीकं यः कृत्वा सुखमवाप्नुयात्।।।।

Transliteration

na cāpi triṣu lokeṣu rājan vidyeta kaścana | rāghavasya vyalīkaṃ yaḥ kṛtvā sukham avāpnuyāt ||

Translation

أيها الملك، ليس في العوالم الثلاثة أحدٌ يمكنه، بعد أن يستجلب سخط راغهافا، أن ينال السعادة.

Word by Word

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle)

• त्रिषु: in three
• त्रिषु: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: सङ्ख्यावाचक, पुं/नपुंसक, सप्तमी, बहुवचन

• लोकेषु: worlds
• लोकेषु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• विद्येत: would exist
• विद्येत: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; 'might exist' (with negation = 'would not exist')

• कश्चन: anyone
• कश्चन: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अनिश्चित-प्रत्ययान्त (चन), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'anyone'

• राघवस्य: of Raghava (Rama)
• राघवस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• व्यलीकम्: offence/displeasure
• व्यलीकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्यलीक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'offence/displeasure'

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सम्बन्ध-सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive/gerund), 'having done'

• सुखम्: happiness
• सुखम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अवाप्नुयात्: might obtain
• अवाप्नुयात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव-आप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Context

"O king! there is none in these three worlds who can enjoy happiness by displeasing Rama.

Characters & Entities

• Rāghava (Rāma)
• Three worlds (trailokya)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Harming the righteous (dhārmika) rebounds inevitably; lasting well-being cannot coexist with injustice toward dharma.

What is the narrative situation?

Hanumān states the inevitability of consequences if Rāvaṇa continues to offend Rāma by holding Sītā.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s steadfast dharma: his moral authority is portrayed as universally consequential.