Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 44, Shloka 12

जम्बुमालिवधः

The Slaying of Jambumali

Devanagari script

विपन्नं कर्म तद्दृष्ट्वा हनुमांश्चण्डविक्रमः।सालं विपुलमुत्पाट्य भ्रामयामास वीर्यवान्।।।।

Transliteration

vipannaṁ karma tad dṛṣṭvā hanumāṁś caṇḍavikramaḥ |

sālaṁ vipulam utpāṭya bhrāmayāmāsa vīryavān ||

Translation

عند رؤية أن محاولته قد باءت بالفشل، قام هانومان - الشرس في براعته - باقتلاع شجرة شالا ضخمة وبدأ في تدويرها بقوة المحارب.

Word by Word

• विपन्नम्: failed, ruined
• विपन्नम्: Viśeṣaṇa (विशेषण) of कर्म
• Type: Adjective
• Root: वि + पद् (धातु) → विपन्न (कृदन्त)
• Form: क्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्म-विशेषण (qualifies कर्म)

• कर्म: act, deed
• कर्म: Karma (कर्म/Object) of दृष्ट्वा
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (demonstrative) of कर्म

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव; 'having seen'

• हनुमान्: Hanuman
• हनुमान्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हनुमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• चण्ड-विक्रमः: of fierce prowess
• चण्ड-विक्रमः: Viśeṣaṇa (विशेषण) of हनुमान्
• Type: Noun
• Root: चण्ड (प्रातिपदिक) + विक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमास; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपाधि/विशेषणवत् (epithet)

• सालम्: a sāla tree
• सालम्: Karma (कर्म/Object) of उत्पाट्य
• Type: Noun
• Root: साल (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• विपुलम्: huge
• विपुलम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विपुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण of सालम्

• उत्पाट्य: having uprooted
• उत्पाट्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: उत् + पट्/पाट् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव

• भ्रामयामास: whirled
• भ्रामयामास: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भ्रम् (धातु) (णिच् causative implied: भ्रामय-)
• Form: लिट् (Perfect) periphrastic/आम-प्रत्यय, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन

• वीर्यवान्: valiant, powerful
• वीर्यवान्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वीर्यवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण of हनुमान्

Context

Hanuman, a strong, powerful and fierce warrior pulled out a sala tree and whirled it. Seeing that his attempt has failed.

Characters & Entities

• Hanumān
• Śāla tree
• Laṅkā
• Jambumālī (contextual opponent)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma teaches adaptive effort (upāya): when one means fails, one chooses another without losing commitment to the righteous objective.

What is the narrative situation?

After the boulder attack is neutralized, Hanumān switches tactics and uproots a śāla tree to use as a weapon.

Which character virtue is emphasized?

Resourcefulness joined with strength—problem-solving under pressure.