Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 4, Shloka 26

लङ्काप्रवेशः

Hanuman’s Stealth Entry and Survey of Lanka

Devanagari script

त्रिविष्टपनिभं दिव्यं दिव्यनादनिनादितम्।वाजिहेषितसङ्घुष्टं नादितं भूषणैस्तथा।।।।रथैर्यानैर्विमानैश्च तथा हयगजैः शुभैः।वारणैश्च चतुर्थन्तैः श्वेताभ्रनिचयोपमैः।।।।भूषितं रुचिरद्वारं मत्तैश्च मृगपक्षिभिः।रक्षितं सुमहावीर्यैर्यातुधानैः सहस्रशः।राक्षसाधिपतेर्गुप्तमाविवेश महाकपिः।।।।

Transliteration

triviṣṭapa-nibhaṁ divyaṁ divya-nāda-nināditam |

vāji-heṣita-saṅghuṣṭaṁ nāditaṁ bhūṣaṇais tathā ||

rathair yānair vimānaiś ca tathā haya-gajaiḥ śubhaiḥ |

vāraṇaiś ca catur-dantaiḥ śvetābhra-nicayopamaiḥ ||

bhūṣitaṁ rucira-dvāraṁ mattaiś ca mṛga-pakṣibhiḥ |

rakṣitaṁ su-mahā-vīryair yātudhānaiḥ sahasraśaḥ |

rākṣasādhipater guptam āviveśa mahā-kapiḥ ||

Translation

ودخل القرد العظيم قصرَ سيّد الرَّاكْشَسَة المحروسَ أشدَّ الحراسة: كأنّه من بهاء السماء، يرنّ بأصواتٍ عذبة، وبصهيل الخيل وضجيجه، وبرنين الحُلِيّ. وكان ممتلئًا بالعربات والمراكب وبالڤيمانات، وبالخيل والفيلة المباركة، بل وبفيلةٍ ذات أربعة أنياب كأنها أكوام من سُحُبٍ بيضاء. وكان مدخله الجميل مزدانًا، مزدحمًا بحيواناتٍ وطيورٍ ثملة، فيما كان آلافٌ من الياتودهانا الأقوياء يحرسونه.

Word by Word

• स: he
• स: Karta (कर्ता/subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• हेम: gold
• हेम: —
• Type: Noun
• Root: हेम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, समासपूर्वपद (as prior member)

• जाम्बूनद: Jāmbūnada (fine gold)
• जाम्बूनद: —
• Type: Adjective
• Root: जाम्बूनद (प्रातिपदिक)
• Form: समासपूर्वपद; 'Jāmbūnada-gold' (a kind of gold)

• चक्रवालम्: enclosing wall/circuit
• चक्रवालम्: Karma (कर्म/object qualifier of antaḥpuram)
• Type: Noun
• Root: चक्रवाल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'enclosure/wall-circuit'

• सहेमजाम्बूनदचक्रवालम्: having an enclosure of gold (Jāmbūnada)
• सहेमजाम्बूनदचक्रवालम्: Karma (कर्म/object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स + हेम + जाम्बूनद + चक्रवाल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (with 'sa-' = 'together with/possessing'); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying antaḥpuram

• महार्ह: very precious
• महार्ह: —
• Type: Adjective
• Root: महा + अर्ह (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास ('highly valuable'); समासपूर्वपद in next compound

• मुक्तामणि: pearls and gems
• मुक्तामणि: —
• Type: Noun
• Root: मुक्ता + मणि (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास (pearls and gems); समासपूर्वपद in next compound

• भूषित: adorned
• भूषित: —
• Type: Adjective
• Root: भूष् (धातु) → भूषित (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; समासपूर्वपद in next compound

• अन्तम्: throughout, to the end
• अन्तम्: Karma (कर्म/object qualifier)
• Type: Noun
• Root: अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'end/extent' (here: 'throughout')

• महार्हमुक्तामणिभूषितान्तम्: adorned throughout with precious pearls and gems
• महार्हमुक्तामणिभूषितान्तम्: Karma (कर्म/object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महार्ह + मुक्तामणि + भूषित + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (determinative: 'whose extent is adorned with precious pearls and gems'); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying antaḥpuram

• परार्थ्य: finest
• परार्थ्य: —
• Type: Adjective
• Root: परार्थ्य (प्रातिपदिक)
• Form: समासपूर्वपद; 'excellent, choice'

• कालागुरु: black agaru (aloeswood)
• कालागुरु: —
• Type: Noun
• Root: काला + अगुरु (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास ('black agaru'); समासपूर्वपद

• चन्दन: sandalwood
• चन्दन: —
• Type: Noun
• Root: चन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: समासपूर्वपद

• आक्तम्: anointed, smeared
• आक्तम्: Karma (कर्म/object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: आ + अञ्ज् (धातु) → आक्त (कृदन्त, क्त)
• Form: कृदन्त (Past passive participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'smeared/anointed'

• परार्थ्यकालागुरुचन्दनाक्तम्: smeared with finest agaru and sandal paste
• परार्थ्यकालागुरुचन्दनाक्तम्: Karma (कर्म/object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: परार्थ्य + कालागुरु + चन्दन + आक्त (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: तत्पुरुष-समास; आक्त = क्त-कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying antaḥpuram

• रावण: Ravana
• रावण: —
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: समासपूर्वपद

• अन्तःपुरम्: inner palace, harem
• अन्तःपुरम्: Karma (कर्म/object)
• Type: Noun
• Root: अन्तःपुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• रावणान्तःपुरम्: Ravana's harem
• रावणान्तःपुरम्: Karma (कर्म/object)
• Type: Noun
• Root: रावण + अन्तःपुर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (genitival: 'Ravana's inner palace'); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आविवेश: entered
• आविवेश: Kriyā (क्रिया/predicate)
• Type: Verb
• Root: आ + विश् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/लिट्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

Context

The son of the Windgod, endowed with great strength, entered the enchanting Lanka and walked along the highway set with flowers of pearls.

Characters & Entities

• Hanumān
• Rāvaṇa (implied by 'rākṣasādhipati')
• Laṅkā
• Yātudhānas (rākṣasas)
• Vimānas

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is steadfast pursuit of truth amid intimidation: Hanumān enters the heavily guarded, dazzling stronghold to carry out a righteous mission without wavering.

What is the narrative situation?

Hanumān reaches and enters the protected residence/palace precincts associated with the lord of the rākṣasas, observing its wealth, vehicles, animals, and heavy guard.

Which character virtue is emphasized?

Fearless competence: he penetrates a fortified enemy space with composure, discipline, and purpose.