Valmiki Ramayana 5.21.8 — Sundara Kanda, Sarga 21, Shloka 8

सीताया रावणं प्रति धर्मोपदेशः

Sita’s Dharmic Admonition to Ravana

Devanagari script

अतुष्टं स्वेषु दारेषु चपलं चलितेन्द्रियम्।।।।नयन्ति निकृतिप्रज्ञं परदाराः पराभवम्।

Transliteration

atuṣṭaṃ sveṣu dāreṣu capalaṃ calitendriyam |

nayanti nikṛti-prajñaṃ paradārāḥ parābhavam ||

Translation

إنّ الرجلَ الذي لا يرضى بزوجاته، المتقلّبَ غيرَ الضابطِ لحواسّه، ذا العقلِ المائلِ إلى الخداع، تُساقُه مطاردةُ زوجاتِ الآخرين إلى المهانةِ والانكسار.

Word by Word

• अतुष्टम्: unsatisfied
• अतुष्टम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अतुष्ट (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (qualifying implied 'him')

• स्वेषु: in one's own
• स्वेषु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; विशेषणम् (qualifying दारेषु)

• दारेषु: wives
• दारेषु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन

• चपलम्: fickle/unsteady
• चपलम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: चपल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम्

• चलित-इन्द्रियम्: one whose senses are uncontrolled
• चलित-इन्द्रियम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: चलित (कृदन्त) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; बहुव्रीहिः—चलितानि इन्द्रियाणि यस्य सः

• नयन्ति: lead/take
• नयन्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नी (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपदम्

• निकृति-प्रज्ञम्: one of deceitful mind
• निकृति-प्रज्ञम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: निकृति (प्रातिपदिक) + प्रज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम्—'निकृतौ प्रज्ञा यस्य' / 'निकृतिप्रज्ञः'

• पर-दाराः: others' wives
• पर-दाराः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पर (प्रातिपदिक) + दार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• पराभवम्: ruin/disgrace
• पराभवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पराभव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

Context

Glorious Vaidehi having thus spoken to the demon turned her back and continued:

Characters & Entities

• Sītā
• Rāvaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Sense-control and contentment support dharma; uncontrolled desire and deceit lead inevitably to social and moral ruin.

What is the narrative situation?

Sītā warns Rāvaṇa that lust for another’s wife brings disgrace and downfall.

Which character virtue is emphasized?

Discernment—Sītā diagnoses the inner causes of adharma (restlessness, lack of restraint).