Shloka 8

हनूमद्बलप्रबोधनम् / Jāmbavān Rekindles Hanūmān’s Power

Devanagari script

अप्सराप्सरसां श्रेष्ठा विख्याता पुञ्जिकस्थला।अञ्जनेति परिख्याता पत्नी केसरिणो हरेः।।4.66.8।।

Transliteration

apsarāpsarasāṃ śreṣṭhā vikhyātā puñjikasthalā | añjaneti parikhyātā patnī kesariṇo hareḥ ||

Translation

ومن بين الأبساراس كانت بونجيكستهالا المشهورة هي الأسمى؛ ثم ذاعت باسم أَنْجَنا، زوجة القِرد كِسَرين.

Word by Word

• अप्सरा: an apsaras
• अप्सरा: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: apsaras (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अप्सरसाम्: of the apsarases
• अप्सरसाम्: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: apsaras (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• श्रेष्ठा: the best
• श्रेष्ठा: Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: śreṣṭha (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (superlative sense)

• विख्याता: renowned
• विख्याता: Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: vi-khyā (धातु; क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पुञ्जिकस्थला: Puñjikasthalā
• पुञ्जिकस्थला: Karta (कर्ता/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: puñjikasthalā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेष-नाम (proper name)

• अञ्जना: Añjanā
• अञ्जना: Karta (कर्ता/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: añjanā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेष-नाम

• इति: thus; by the name
• इति: Vākyārtha-dyotaka (वाक्यार्थ-द्योतक/Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: iti (अव्यय)
• Form: उद्धरण-अव्यय (quotative)

• परिख्याता: well-known as
• परिख्याता: Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: pari-khyā (धातु; क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पत्नी: wife
• पत्नी: Karta (कर्ता/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: patnī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• केसरिणः: of Kesarin
• केसरिणः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: kesarin (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• हरेः: of the monkey (Kesari)
• हरेः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: hari (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

Characters & Entities

• Jāmbavān
• Hanumān
• Puñjikasthalā
• Añjanā
• Kesarin
• Apsarases

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is supported by satya (truthful remembrance): recalling one’s rightful origin and duties strengthens resolve to act for the common good.

What is the narrative situation?

To inspire Hanumān, Jāmbavān recounts the identity of Hanumān’s mother and her distinguished background.

Which character virtue is emphasized?

Respect for truth and lineage—identity is presented not for vanity but to awaken responsibility and confidence.