Shloka 21

पूर्वदिशि सीतामार्गण-नियोगः

Deployment to the Eastern Quarter for the Search of Sita

Devanagari script

नदीं भागीरथीं रम्यां सरयूं कौशिकीं तथा।।4.40.20।।कालिन्दीं यमुनां रम्यां यामुनं च महागिरिम्।सरस्वतीं च सिन्धुं च शोणं मणिनिभोदकम्।।4.40.21।।महीं कालमहीं चैव शैलकाननशोभिताम्।ब्रह्ममालान्विदेहांश्च मालवान्कालिकोसलान्।।4.40.22।।मागधांश्च महाग्रामान्पुण्ड्रांन्वङ्गां स्तथैव च।पत्तनं कोशकाराणां भूमिं च रजताकराम्।।4.40.23।।

Transliteration

kālindīṃ yamunāṃ ramyāṃ yāmunaṃ ca mahāgirim |

sarasvatīṃ ca sindhuṃ ca śoṇaṃ maṇinibhodakam ||4.40.21||

Translation

وابحثوا على ضفاف كاليندي، يامونا البهيّة، وعند الجبل العظيم المسمّى يامونا؛ وكذلك عند ساراسفتي وسِندهو وشونا، مياهه صافية كالجواهر.

Word by Word

• कालिन्दीम्: (the river) Kalindī
• कालिन्दीम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: कालिन्दी (प्रातिपदिकम्)
• Form: स्त्रीलिङ्गः (feminine), द्वितीया-विभक्तिः (accusative case), एकवचनम् (singular)

• यमुनाम्: (the river) Yamunā
• यमुनाम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: यमुना (प्रातिपदिकम्)
• Form: स्त्रीलिङ्गः (feminine), द्वितीया-विभक्तिः (accusative case), एकवचनम् (singular)

• रम्याम्: beautiful, charming
• रम्याम्: कर्म (object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिकम्)
• Form: स्त्रीलिङ्गः (feminine), द्वितीया-विभक्तिः (accusative case), एकवचनम् (singular); विशेषणम् (qualifier) यमुनाम्/कालिन्दीम् प्रति

• यामुनम्: connected with/near the Yamunā
• यामुनम्: कर्म (object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: यामुन (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः (masculine), द्वितीया-विभक्तिः (accusative case), एकवचनम् (singular); विशेषणम् (qualifier) महागिरिम् प्रति

• च: and
• च: समुच्चय (coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्ययम्)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction: 'and')

• महागिरिम्: a great mountain
• महागिरिम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: महा (उपसर्ग/विशेषण-प्रातिपदिकम्) + गिरि (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः (masculine), द्वितीया-विभक्तिः (accusative case), एकवचनम् (singular); समासः—कर्मधारयः (महान् गिरिः)

• सरस्वतीम्: (the river) Sarasvatī
• सरस्वतीम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिकम्)
• Form: स्त्रीलिङ्गः (feminine), द्वितीया-विभक्तिः (accusative case), एकवचनम् (singular)

• च: and
• च: समुच्चय (coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्ययम्)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction: 'and')

• सिन्धुम्: (the river) Sindhu / Indus
• सिन्धुम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: सिन्धु (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः (masculine), द्वितीया-विभक्तिः (accusative case), एकवचनम् (singular)

• च: and
• च: समुच्चय (coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्ययम्)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction: 'and')

• शोणम्: (the river) Śoṇa / Sone
• शोणम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: शोण (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः (masculine), द्वितीया-विभक्तिः (accusative case), एकवचनम् (singular)

• मणिनिभोदकम्: having water like a jewel (crystal-clear)
• मणिनिभोदकम्: कर्म (object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मणि (प्रातिपदिकम्) + निभ (प्रातिपदिकम्) + उदक (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गः (neuter), द्वितीया-विभक्तिः (accusative case), एकवचनम् (singular); समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (मणेः निभम् उदकम् यस्य तत्) / बहुव्रीह्यर्थे विशेषणवत्; विशेषणम् (qualifier) शोणम् प्रति

Context

'Look for Sita in the beautiful places on rivers Bhagirathi, Sarayu, Kausiki and Kalindi, on the great mountains adjacent to river Yamuna, banks of rivers Saraswati, Sindhu, Sona with crystalclear waters, the country of Mahim and Kalamahi adorned with mountains and forests. Proceed to Brahmamala, Videha, Malava, Kasi, Kosala and Maghada with great villages, the country of Pundram, Vanga, the country famous for silk worms and the land with silver caves. (It is the eastern direction of river Saravati between Himavat and Vindhya and not east of Kiskinda)

Characters & Entities

• Sītā
• Kālindī
• Yamunā
• Sarasvatī
• Sindhu
• Śoṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is tireless, methodical pursuit of truth: the search must follow real-world markers and proceed with discipline rather than guesswork.

What is the narrative situation?

Sugrīva expands the eastern itinerary, naming rivers and mountains to be covered by the search party.

Which character virtue is emphasized?

Determination and accuracy—virtues needed to uphold Rāma’s cause and keep the mission aligned with satya (truthful, verifiable searching).