Shloka 30

हनूमद्

दूत्यम् / Hanuman’s Mediation and Lakshmana’s Appeal to Sugriva

Devanagari script

एवं ब्रुवाणं धर्मात्मा हनुमन्तं स लक्ष्मणः।प्रतिपूज्य यथान्यायमिदं प्रोवाच राघवम्।।

Transliteration

evaṃ bruvāṇaṃ dharmātmā hanumantaṃ sa lakṣmaṇaḥ | pratipūjya yathānyāyam idaṃ provāca rāghavam ||

Translation

ولمّا كان هانومان يتكلّم هكذا، قام لاكشمانا ذو النفسِ التقيّة بتكريمه على الوجه اللائق حسب العُرف، ثم قال هذا لِراغهافا.

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (Adverb)

• ब्रुवाणम्: speaking
• ब्रुवाणम्: विशेषण
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु) + शतृ
• Form: शतृ (Present active participle), द्वितीया, एकवचन, पुंलिङ्ग; qualifies हनुमन्तम्

• धर्मात्मा: righteous one
• धर्मात्मा: कर्ता (Apposition to लक्ष्मणः)
• Type: Noun
• Root: धर्म + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग; बहुव्रीहि: धर्मः आत्मा यस्य सः (righteous-souled)

• हनुमन्तम्: Hanuman
• हनुमन्तम्: कर्म (Object of प्रतिपूज्य)
• Type: Noun
• Root: हनुमत् (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन, पुंलिङ्ग

• सः: he
• सः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग

• लक्ष्मणः: Lakshmana
• लक्ष्मणः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग

• प्रतिपूज्य: having duly honoured
• प्रतिपूज्य: पूर्वकाल (Prior action)
• Type: Verb
• Root: प्रति-पूज् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त (Gerund/Absolutive)

• यथान्यायम्: as is proper
• यथान्यायम्: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: यथा + न्याय (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास (Adverbial compound): यथा न्यायम् = according to propriety

• इदम्: this
• इदम्: कर्म (Content)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; qualifies (implicit) वाक्यम्

• प्रोवाच: said/spoke
• प्रोवाच: क्रिया
• Type: Verb
• Root: प्र-√वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• राघवम्: to Raghava (Rama)
• राघवम्: कर्म (Addressee)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन, पुंलिङ्ग

Context

Having offered reverential salutations to Hanuman as per tradition, righteous Lakshmana now spoke to Rama:

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Hanumān
• Rāma (Rāghava)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is maryādā—honoring worthy persons properly before speaking or acting, reflecting humility and right conduct.

What is the narrative situation?

Lakṣmaṇa respectfully acknowledges Hanumān and then turns to speak to Rāma.

Which character virtue is emphasized?

Lakṣmaṇa’s propriety and reverence toward merit (guṇa) and service.