Ramayana — Bala Kanda, Sarga 63, Shloka 20

विश्वामित्रस्य तपोविघ्नः, मेनकाप्रसङ्गः, महर्षिपदप्रदानम्

Visvamitra’s Austerity Obstructed; Menaka Episode; Conferment of Maharshi Status

Devanagari script

प्राञ्जलि: प्रणतो भूत्वा सर्वलोकपितामहम्।प्रत्युवाच ततो वाचं विश्वामित्रो महामुनि:।।।।

Transliteration

prāñjaliḥ praṇato bhūtvā sarvalokapitāmaham | pratyuvāca tato vācaṃ viśvāmitro mahāmuniḥ ||

Translation

ثم إنَّ فيشفاميترا الموني العظيم، وقد ضمَّ كفَّيه وانحنى أمام جدِّ العوالم (بيتامها)، أجاب بكلماتٍ قائلاً.

Word by Word

• प्राञ्जलिः: with folded hands
• प्राञ्जलिः: कर्ता-विशेषण (Adverbial/predicate to subject)
• Type: Adjective
• Root: प्राञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण: 'अञ्जलिं कृत्वा' (with folded hands)

• प्रणतः: bowed
• प्रणतः: कर्ता-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: प्रणत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण of 'विश्वामित्रः'

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund), 'having become/being'

• सर्वलोकपितामहम्: the grandsire of all worlds (Brahmā)
• सर्वलोकपितामहम्: कर्म (Object/Addressed in reply)
• Type: Noun
• Root: सर्व + लोक + पितामह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Acc/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष

• प्रत्युवाच: replied
• प्रत्युवाच: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: प्रति + वच्/वच् (धातु: वच्/ब्रू-समर्थ)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद; उपसर्ग: प्रति- (in reply)

• ततः: then
• ततः: कालाधिकरण (Temporal adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (indeclinable adverb): 'then/from that'

• वाचम्: speech; words
• वाचम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Acc/2nd), एकवचन

• विश्वामित्रः: Viśvāmitra
• विश्वामित्रः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: विश्वामित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• महामुनिः: the great sage
• महामुनिः: कर्ता-अपपद (Apposition to subject)
• Type: Noun
• Root: महामुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: 'महान् मुनिः' (great sage)

Context

Then the mighty ascetic Viswamitra bowed to Brahma, the Grandsire of all the worlds with folded hands and replied:

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Brahmā (Sarvalokapitāmaha)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes humility and reverence toward rightful authority; respect in conduct precedes speech and claim.

What is the narrative situation?

Viśvāmitra formally bows to Brahmā and begins his response.

Which character virtue is emphasized?

Humility and disciplined etiquette (praṇāma, prāñjali).