Ramayana — Bala Kanda, Sarga 46, Shloka 14

दितितपः-शक्रपरिचर्या-गर्भभेदः

Diti’s Penance, Indra’s Service, and the Severing of the Embryo

Devanagari script

तपश्चरन्त्या वर्षाणि दश वीर्यवतां वर।अवशिष्टानि भद्रं ते भ्रातरं द्रक्ष्यसे तत:।।1.46.14।।

Transliteration

tapaś carantyā varṣāṇi daśa vīryavatāṁ vara | avaśiṣṭāni bhadraṁ te bhrātaraṁ drakṣyase tataḥ ||1.46.14||

Translation

يا خيرَ الشجعان، ما زال من نسكي عشرُ سنينَ باقية؛ وبعد ذلك سترى أخًا لك. فليكن لك الخيرُ والبركة.

Word by Word

• तपः: austerity
• तपः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; object of 'चरन्त्या' (austerities)

• चरन्त्याः: of (her) performing
• चरन्त्याः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु) + शतृ/शानच् (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle) स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी/सप्तमी?; here: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी एकवचन (genitive) agreeing with implied 'तपश्चरन्त्याः' = 'of (her) performing austerities'

• वर्षाणि: years
• वर्षाणि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन

• दश: ten
• दश: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दशन् (प्रातिपदिक/संख्या)
• Form: संख्यावाचक, अव्ययवत्/अव्ययप्राय; here qualifying 'वर्षाणि' = ten (indeclinable numeral used adjectivally)

• वीर्यवताम्: of the valiant
• वीर्यवताम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वीर्यवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन; 'of the mighty/valiant ones'

• वर: O excellent one
• वर: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative/सम्बोधन), एकवचन

• अवशिष्टानि: remaining
• अवशिष्टानि: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अव + शिष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया बहुवचन; here agreeing with 'वर्षाणि' as predicate: 'remaining'

• भद्रम्: good fortune
• भद्रम्: Prayojana/Āśīḥ (आशीः/उद्गार)
• Type: Noun
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; used as benediction (आशीर्वाद)

• ते: to you
• ते: Sampradana (सम्प्रदान/चतुर्थी)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी (सम्प्रदान), एकवचन; enclitic pronoun

• भ्रातरम्: brother
• भ्रातरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• द्रक्ष्यसे: you will see
• द्रक्ष्यसे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लृट् (भविष्यत्काल/Future), मध्यमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• ततः: thereafter
• ततः: Adhikarana (अधिकरण-अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, काल/क्रमवाचक (temporal adverb)

Context

O the best of the brave! ten years is yet to go (for completion of austerities). You will have a brother. May you prosper!

Characters & Entities

• Diti
• Indra

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma emphasizes patience and adherence to vowed timelines: results are not seized prematurely but awaited in truth and discipline.

What is the narrative situation?

Diti informs Indra that only ten years remain for the completion of her austerity, after which the promised son—Indra’s brother—will be born.

Which character virtue is emphasized?

Forbearance and trust in moral order—waiting for rightful fruition rather than forcing outcomes.