Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 98, Shloka 10

चित्रकूटप्रवेशः

Bharata Enters the Forest Toward Chitrakuta

सिद्धार्थः खलु सौमित्रिर्यश्चन्द्रविमलोपमम्।मुखं पश्यति रामस्य राजीवाक्षं महाद्युति।।2.98.10।।

siddhārthaḥ khalu saumitrir yaś candravimalopamam |

mukhaṃ paśyati rāmasya rājīvākṣaṃ mahādyuti ||2.98.10||

حقًّا إنّ ساومِتري (لاكشمانا) لسعيدُ الحظّ: فهو ينظر إلى وجه راما، ذي البهاء العظيم، كالقمر الصافي بلا كدر، تحفّه عينان كزهرتي لوتس حمراوين.

siddhārthaḥfulfilled/blessed
siddhārthaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsiddha-artha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; saumitriḥ इति विशेषण; कर्मधारयः 'accomplished (his) purpose'
khaluindeed
khalu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootkhalu (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चय/प्रत्ययार्थक-निपात (indeed)
saumitriḥSaumitri (Lakshmana)
saumitriḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsaumitri (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
yaḥwho
yaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)
candra-vimala-upamamlike the spotless moon
candra-vimala-upamam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootcandra (प्रातिपदिक) + vimala (प्रातिपदिक) + upama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; mukham इति विशेषण; उपमान-तत्पुरुषः 'like the spotless moon'
mukhamface
mukham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmukha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
paśyatisees
paśyati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√paś (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
rāmasyaof Rama
rāmasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
rājīva-akṣamlotus-eyed
rājīva-akṣam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootrājīva (प्रातिपदिक) + akṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; mukham इति विशेषण; उपमान-तत्पुरुषः 'lotus-eyed'
mahā-dyutiof great splendor
mahā-dyuti:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahā (प्रातिपदिक) + dyuti (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; rāmaḥ (implicit) इति विशेषण/सम्बोधनार्थे; कर्मधारयः 'greatly radiant'

Sita, the illustrious daughter of Janaka and princess of Videha, has accomplished her purpose by following Rama, the lord of this earth bounded by the ocean.

L
Lakṣmaṇa (Saumitrī)
R
Rama

FAQs

Dharma is shown as loyal service to righteousness—Lakṣmaṇa’s fulfillment lies in devoted companionship to Rama, the embodiment of dharma.

As Bharata nears Rama at Chitrakūṭa, he praises those who are close to Rama and share in his presence during exile.

Lakṣmaṇa’s steadfast devotion and selfless service (sevā, bhakti, anurāga) are highlighted.