Shloka 84

तथैव मत्ता मदिरोत्कटा नरास्तथैव दिव्यागरुचन्दनोक्षिताः।तथैव दिव्या विविधास्स्रगुत्तमाः पृथक्प्रकीर्णा मनुजैः प्रमर्दिताः।।।।

tathaiva mattā madirā-utkaṭā narās tathaiva divya-agaru-candana-okṣitāḥ |

tathaiva divyā vividhāḥ srag-uttamāḥ pṛthak-prakīrṇā manujaiḥ pramarditāḥ ||

حتى بعد انصراف الغندرفا، ظلّ الرجال—وقد غلبتهم كثرة الشراب—سكرى؛ وكانت أجسادهم لا تزال مطيّبة بالأغرو الإلهيّ وخشب الصندل. وكانت الأكاليل البهيّة المتنوّعة، وقد سُحقت تحت أقدام الناس، مبعثرة هنا وهناك.

tathāthus/so
tathā:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), adverb (क्रियाविशेषण)
evaindeed/just
eva:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), emphatic particle (निश्चय/अवधारण)
mattāḥintoxicated
mattāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmatta (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुं), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन); agrees with narāḥ
madira-utkaṭāḥoverpowered by liquor
madira-utkaṭāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmadirā (प्रातिपदिक) + utkaṭa (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष; sense: madirayā utkaṭāḥ/strong with liquor); Masculine (पुं), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
narāḥmen
narāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnara (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुं), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
tathālikewise
tathā:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAvyaya, adverb
evaindeed
eva:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormAvyaya, emphatic particle
divya-aguru-candana-okṣitāḥsmeared with divine agaru and sandal
divya-aguru-candana-okṣitāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdivya (प्रातिपदिक) + aguru (प्रातिपदिक) + candana (प्रातिपदिक) + ukṣita (कृदन्त-प्रातिपदिक, √ukṣ)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष; instrumental sense: aguru-candanena ukṣitāḥ 'sprinkled/smeared with'); Past participle (कर्मणि क्त), Masculine (पुं), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन); agrees with narāḥ
tathālikewise
tathā:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAvyaya, adverb
evaindeed
eva:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormAvyaya, emphatic particle
divyāḥdivine
divyāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdivya (प्रातिपदik)
FormFeminine (स्त्री), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन); agrees with srajaḥ (understood as feminine)
vividhāḥvarious
vividhāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvividha (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्री), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
srag-uttamāḥexcellent garlands
srag-uttamāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsraj (प्रातिपदिक) + uttama (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya (कर्मधारय: uttamāḥ srajaḥ); Feminine (स्त्री), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
pṛthakseparately/helter-skelter
pṛthak:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpṛthak (अव्यय)
FormAvyaya, adverb (क्रियाविशेषण)
prakīrṇāḥscattered
prakīrṇāḥ:
Karta-bhāva/State (भाव)
TypeAdjective
Rootpra-√kṝ (धातु: कृ) + kta → prakīrṇa (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormPast participle (कर्मणि क्त), Feminine (स्त्री), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन); agrees with srag-uttamāḥ
manujaiḥby men/people
manujaiḥ:
Karaṇa (करण/Instrumental agent)
TypeNoun
Rootmanuja (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुं), Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन)
pramarditāḥcrushed/trampled
pramarditāḥ:
Karta-bhāva/State (भाव)
TypeAdjective
Rootpra-√mṛd (धातु: मृद्) + kta → pramardita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormPast participle (कर्मणि क्त), Feminine (स्त्री), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन); agrees with srag-uttamāḥ

Even after the departure of the gandharvas the soldiers who had consumed limitless liquor were still inebriated. The divine agaru and sandalwood smeared on their bodies still remained. Several splendid garlands crushed by them were strewn all over.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्य अयोध्याकाण्डे एकनवतितमस्सर्गः।।Thus ends the ninetyfirst sarga in Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

G
Gandharvas (implied by departure context)
A
Agaru
C
Candana (sandalwood)
G
Garlands (sraj)

FAQs

The verse implicitly points to restraint (dama) and mindful conduct: indulgence leaves disorder behind, reminding that dharma includes self-control even amid pleasure.

The aftermath of the night’s festivities is described: men remain drunk, perfumes linger, and crushed garlands are scattered.

By contrast, the virtue implied is temperance; the scene underscores how lack of restraint disrupts dignity and order.