Previous Verse

Shloka 23

गङ्गातरणम्

Bharata’s Ferrying of the Army across the Ganga

स ब्राह्मणस्याऽश्रममभ्युपेत्य महात्मनो देवपुरोहितस्य।ददर्श रम्योटजवृक्षषण्डं महद्वनं विप्रवरस्य रम्यम्।।।।

sa brāhmaṇasyāśramam abhyupetya mahātmano devapurohitasya | dadarśa ramyoṭajavṛkṣaṣaṇḍaṃ mahad vanaṃ vipravarasya ramyam ||

ولما دنا من أشرم ذلك البرهمن العظيم—بهاردفاجا كاهنًا إلهيًّا—أبصر بهاراتا غابةً واسعةً بهيّة، تزينها أكواخٌ لطيفة وعناقيدُ من الأشجار.

सःhe (Bharata)
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
ब्राह्मणस्यof the brahmin
ब्राह्मणस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
आश्रमम्hermitage
आश्रमम्:
Karma (कर्म/Object of approaching)
TypeNoun
Rootआश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अभ्युपेत्यhaving approached
अभ्युपेत्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-उप-इ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), पूर्वक्रिया
महात्मनःof the great-souled
महात्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; विशेषण (of the eminent)
देवपुरोहितस्यof the gods' priest
देवपुरोहितस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + पुरोहित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (देवानां पुरोहितः)
ददर्शsaw
ददर्श:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
रम्य-ओटज-वृक्षषण्डम्a charming cluster of huts and trees
रम्य-ओटज-वृक्षषण्डम्:
Karma (कर्म/Object of seeing)
TypeNoun
Rootरम्य (प्रातिपदिक) + ओटज (प्रातिपदिक) + वृक्ष (प्रातिपदिक) + षण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (delightful huts and a grove/mass of trees)
महत्great
महत्:
Karma (कर्म, qualifier)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
वनम्forest
वनम्:
Karma (कर्म/Object of seeing; apposition)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
विप्रवरस्यof the best brahmin
विप्रवरस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक) + वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (विप्राणां वरः)
रम्यम्beautiful
रम्यम्:
Karma (कर्म, qualifier)
TypeAdjective
Rootरम्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

Then at Bharata's command Guha returned to his habitation quickly and said to his relations:

B
Bharata
B
Bharadvāja
Ā
āśrama (hermitage)
F
forest

FAQs

Dharma is reverence for sacred institutions: the hermitage represents a moral and spiritual center where rulers seek guidance and cultivate restraint.

Bharata arrives at Bharadvāja’s āśrama and observes its serene, well-ordered natural and human setting.

Bharata’s respect for ascetic life and readiness to seek counsel from the wise.