Valmiki Ramayana 2.87.6 — Ayodhya Kanda, Sarga 87, Shloka 6

गुहसंवादः—रामस्य रात्रिवासवर्णनम्

Dialogue with Guha: Account of Rama’s Night Halt

Devanagari script

ताश्च तं पतितं भूमौ रुदन्त्यः पर्यवारयन्।कौसल्या त्वनुसृत्यैनं दुर्मनाः परिषस्वजे।।।।

Transliteration

tāś ca taṃ patitaṃ bhūmau rudantyaḥ paryavārayan |

kausalyā tv anusṛtyainaṃ durmanāḥ pariṣasvaje ||

Translation

وأحطن به باكياتٍ وهو مطروحٌ على الأرض؛ وأمّا كوساليا فدنَت منه بقلبٍ كئيب وضمّت بهاراتا إلى صدرها.

Word by Word

• वत्सला: affectionate
• वत्सला: कर्ता (Karta)
• Type: Adjective
• Root: वत्सल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• स्वम्: her own
• स्वम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'one's own' used pronominally

• यथा: as
• यथा: उपमान (Upamāna)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (as/like)

• वत्सम्: a child/calf
• वत्सम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: वत्स (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उपगूह्य: having clasped
• उपगूह्य: पूर्वकाल (Pūrvakāla-kriyā)
• Type: Verb
• Root: उप + गूह् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); 'having clasped/embraced'

• तपस्विनी: the ascetic woman (Kausalya)
• तपस्विनी: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: तपस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• परिपप्रच्छ: asked
• परिपप्रच्छ: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: परि + प्रच्छ् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• भरतम्: Bharata
• भरतम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: भरत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• रुदन्ती: weeping
• रुदन्ती: कर्ता (Karta)
• Type: Verb
• Root: रुद् (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'weeping'

• शोकलालसा: eager/absorbed in grief
• शोकलालसा: कर्ता (Karta)
• Type: Adjective
• Root: शोक-लालसा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

Context

Sobbing, they gathered around Bharata who had fallen on the ground, while Kausalya approached him in a depressed state and took him into her arms.

Characters & Entities

• Bharata
• Kausalyā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is care in crisis: grief does not cancel duty; it calls forth compassion, protection, and presence around the vulnerable.

What is the narrative situation?

Bharata has fallen; the queens weep and encircle him, while Kausalyā personally embraces him.

Which character virtue is emphasized?

Kausalyā’s motherly compassion—she responds not with accusation but with embrace, sustaining family unity amid tragedy.