Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

मन्थराकैकेयीसंवादः — Mantharā’s Counsel to Kaikeyī

Ayodhyā’s Succession Alarm

लक्ष्मणो हि महेष्वासो रामं सर्वात्मना गतः।शत्रुघ्नश्चापि भरतं काकुत्स्थं लक्ष्मणो यथा।।2.8.6।।

lakṣmaṇo hi maheṣvāso rāmaṃ sarvātmanā gataḥ |

śatrughnaś cāpi bharataṃ kākutsthaṃ lakṣmaṇo yathā || 2.8.6 ||

إن لكشمانا، الرامي العظيم، قد وهب نفسه لراما بكل كيانه؛ وكذلك شترغنا قد وهب نفسه لبهاراتا، كما أن لكشمانا مخلصٌ للككوتسثا راما.

lakṣmaṇaḥLakṣmaṇa
lakṣmaṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
hiindeed
hi:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात; निश्चयार्थक
maheṣvāsaḥgreat archer
maheṣvāsaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmahā + iṣvāsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (great + bowman)
rāmamRāma
rāmam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
sarvātmanāwith all his heart / wholly
sarvātmanā:
Karana (करण)
TypeIndeclinable
Rootsarva + ātman (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमास; तृतीया-एकवचन-रूपेण अव्ययवत् (with whole self/entirely)
gataḥhas gone to / has resorted to
gataḥ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootgam (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
śatrughnaḥŚatrughna
śatrughnaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśatrughna (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formनिपात; अपि = also/even
bharatamBharata
bharatam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbharata (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
kākutsthamthe Kakutstha (Rāma)
kākutstham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkākutstha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपाधि (epithet of Rāma)
lakṣmaṇaḥLakṣmaṇa
lakṣmaṇaḥ:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमान-प्रयोगे (as Lakṣmaṇa does)
yathāas
yathā:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formउपमान/प्रकारवाचक-अव्यय (as/just as)

Being fortunate (being the favourite wife of your husband) you slighted your co-wifeearlier with pride. How will she, Rama's mother (Kausalya) remain without retaliating?

M
Mantharā
K
Kaikeyī
R
Rāma
B
Bharata
L
Lakṣmaṇa
Ś
Śatrughna

FAQs

The verse acknowledges strong fraternal loyalties; dharmically, such loyalty is admirable when aligned with righteousness, but can be weaponized in court intrigue when driven by factionalism.

Mantharā maps the household’s alliance structure—Lakṣmaṇa with Rāma and Śatrughna with Bharata—to intensify Kaikeyī’s sense of political stakes.

Devotion and steadfast loyalty (bhakti/niṣṭhā) among brothers is highlighted, especially Lakṣmaṇa’s wholehearted commitment.