Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

मन्थराकैकेयीसंवादः — Mantharā’s Counsel to Kaikeyī

Ayodhyā’s Succession Alarm

यथा मे भरतो मान्यस्तथा भूयोऽपि राघवः।कौशल्यातोऽतिरिक्तं च सोऽनुशुश्रूषते हि माम्।।2.8.18।।

yathā me bharato mānyas tathā bhūyo 'pi rāghavaḥ | kauśalyāto 'tiriktaṃ ca so 'nuśuśrūṣate hi mām || 2.8.18 ||

كما أنَّ بهاراتا عزيزٌ عليَّ وجديرٌ بالإكرام، كذلك—بل أكثر—راغهافا؛ حقًّا إنه يخدمني ويرعاني بما يزيد على ما يفعله لكوشاليا.

यथाas
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formयथार्थ-सम्बन्ध-अव्यय (correlative)
मेto me/of me
मे:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन; enclitic; सम्बन्ध
भरतःBharata
भरतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभरत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
मान्यःworthy of respect
मान्यः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमान्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
तथाso
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formतथार्थ-सम्बन्ध-अव्यय (correlative)
भूयःmore
भूयः:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूयस् (अव्यय)
Formपरिमाण/अधिक्य-अव्यय (more, rather)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
राघवःRaghava (Rama)
राघवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
कौशल्यातःthan Kausalya
कौशल्यातः:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootकौसल्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; अपादान (comparison: ‘than Kausalya’)
अतिरिक्तम्more, in excess
अतिरिक्तम्:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअतिरिक्त (कृदन्त; अति-√रिच्/√रिच्)
Formक्रियाविशेषणवत् नपुंसक-एकवचन-प्रयोग (adverbial accusative) ‘exceedingly/more’
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अनुशुश्रूषतेserves, attends
अनुशुश्रूषते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअनु-√श्रु (धातु; desiderative/attentive service sense)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formहेतु/निश्चय-अव्यय (for/indeed)
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, एकवचन

For me, if Bharata is worthy of consideration Rama is worthier. He serves me even more (scrupulously) than he does Kausalya.

B
Bharata
R
Rāma
K
Kauśalyā

FAQs

Dharma is expressed as respectful conduct and service within the family: Rāma’s attentive care toward Kaikeyī models righteous behavior toward elders and step-mothers.

Kaikeyī reassures Mantharā by stating that Rāma is exceptionally respectful and devoted to her, implying no threat to her position or Bharata’s welfare.

Rāma’s virtue of śuśrūṣā/sevā—humble, consistent service and regard for all mothers in the household.