Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

दशरथस्य अन्त्येष्टि

विधानम् — Dasaratha’s Funeral Rites and Ayodhya’s Mourning

योगक्षेमं तु ते राजन् कोऽस्मिन्कल्पयिता पुरेत्वयि प्रयाते स्वस्तात रामे च वनमाश्रिते।।2.76.8।।

yogakṣemaṃ tu te rājan ko 'smin kalpayitā pure |

tvayi prayāte svaḥ tāta rāme ca vanam āśrite ||2.76.8||

أيها الملك، يا أبتِ الكريم—وقد مضيتَ إلى السماء، وراما قد آوى إلى الغابة، فمن في هذه المدينة يهيّئ لها الرخاءَ والأمن؟

योगक्षेमम्welfare and security
योगक्षेमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयोगक्षेम (प्रातिपदिक)
Formसमास: योगः च क्षेमः च (इतरेतर-द्वन्द्व); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, विरोध/विशेषबोधक (particle: ‘but/indeed’)
तेyour
ते:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी विभक्ति, एकवचन; ‘your’
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
कःwho
कः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikaraṇa (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘in this’
कल्पयिताwill arrange/provide
कल्पयिता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Root√कॢप् (धातु)
Formतृच्-प्रत्ययान्त कर्तृवाचक (agent noun), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘one who will arrange’
पुरेin the city
पुरे:
Adhikaraṇa (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootपुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
त्वयिwhen you
त्वयि:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी
प्रयातेhave departed
प्रयाते:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरणम्)
TypeAdjective
Rootप्र-या (धातु) → प्रयात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त (PPP), पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी: ‘having gone’
स्वःto heaven
स्वः:
Gati (गति/देश)
TypeIndeclinable
Rootस्वः (अव्यय)
Formअव्यय, स्थानवाचक (adverb/noun-like indecl.: ‘to heaven’)
तातO father
तात:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootतात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
रामेwhen Rama
रामे:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
वनम्the forest
वनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; आश्रिते इत्यस्य कर्म
आश्रितेhas taken refuge (in)
आश्रिते:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरणम्)
TypeAdjective
Rootआ-√श्रि (धातु) → आश्रित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त (PPP), पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी: ‘having taken refuge/resorted to’

O king! O father! you have gone to heaven and Rama has taken shelter in the forest now. Who will take care of the welfare and security of your city?

D
Daśaratha
R
Rāma
A
Ayodhyā

FAQs

It stresses rājadharma: the ruler’s duty is to ensure yogakṣema (public welfare and protection). The lament shows that governance is a moral responsibility, not merely power.

Bharata mourns the vacuum of leadership: Daśaratha has died and Rāma, the rightful protector, is exiled.

Daśaratha’s role as guardian-king is implied—his kingship is remembered as the source of stability and protection for Ayodhyā.