Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

दशरथस्य अन्त्येष्टि

विधानम् — Dasaratha’s Funeral Rites and Ayodhya’s Mourning

उद्धृतं तैलसंरोधात्सतु भूमौ निवेशितम्।आपीतवर्णवदनं प्रसुप्तमिव भूमिपम्।।2.76.4।।संवेश्य शयने चाग्य्रे नानारत्नपरिष्कृते।ततो दशरथं पुत्रो विललाप सुदुःखितः।।2.76.5।।

uddhṛtaṃ tailasaṃrodhāt sa tu bhūmau niveśitam |

āpītavarṇavadanaṃ prasuptam iva bhūmipam || 2.76.4 ||

saṃveśya śayane cāgrye nānāratnapariṣkṛte |

tato daśarathaṃ putro vilalāpa suduḥkhitaḥ || 2.76.5 ||

أُخرج الملك داشاراثا من الوعاء المملوء بالزيت الذي كان يحفظ جسده، ووُضع على الأرض؛ وكان وجهه ذا لونٍ أصفر شاحب كأنه نائم. ثم أُضجع على سريرٍ بهيّ مُزيَّنٍ بشتى الجواهر، فراح ابنه، وقد غمره الأسى، ينوح نحيبًا مريرًا.

उद्धृतम्lifted out, taken up
उद्धृतम्:
Karta (कर्ता) / Karta-viśeṣaṇa
TypeVerb
Rootud-√hṛ (धातु) + uddhṛta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (भूमिपम् इत्यस्य विशेषणम्)
तैलसंरोधात्from the oil-vat/container
तैलसंरोधात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Roottaila + saṃrodha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (तैलस्य संरोधः = तैलपात्र/तैलकुण्ड); पुंलिङ्ग; पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन
सःhe (the king)
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (भूमिपम्)
तुindeed/and
तु:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
भूमौon the ground
भूमौ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhūmi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन
निवेशितम्placed, laid
निवेशितम्:
Karta (कर्ता) / Karta-viśeṣaṇa
TypeVerb
Rootni-√viś (धातु) + niveśita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (भूमिपम् इत्यस्य विशेषणम्)
आपीतवर्णवदनम्with a pale-colored face
आपीतवर्णवदनम्:
Karta (कर्ता) / Karta-viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootāpīta + varṇa + vadana (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (आपीतः वर्णः यस्य वदनम्); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (भूमिपम्)
प्रसुप्तम्asleep
प्रसुप्तम्:
Karta (कर्ता) / Karta-viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootpra-√svap (धातु) + prasupta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (भूमिपम्)
इवas if
इव:
Upamā (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा-निपात (comparative particle)
भूमिपम्the king, protector of the earth
भूमिपम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhūmi + pa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (भूमेः पः = रक्षकः); पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन
संवेश्यhaving placed/laid
संवेश्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootsaṃ-√viś (धातु)
Formल्यप्-रूप अव्यय (absolutive/gerund)
शयनेon a couch/bed
शयने:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśayana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन
and
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-निपात
अग्रेon the foremost, in front
अग्रे:
Kriyāviśeṣaṇa/Adhikaraṇa (क्रियाविशेषण/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootagra (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-एकवचनरूपेण अव्ययीभूत (adverbial locative): 'in front/on the foremost (bed)'
नानारत्नपरिष्कृतेadorned with various gems
नानारत्नपरिष्कृते:
Adhikaraṇa (अधिकरण) / Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootnānā + ratna + pariṣkṛta (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (नानारत्नैः परिष्कृतः); नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (शयने)
ततःthen
ततः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; काल/क्रम-क्रियाविशेषण (then)
दशरथम्Daśaratha
दशरथम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdaśaratha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन
पुत्रःson (Bharata)
पुत्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
विललापlamented
विललाप:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-√lap (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect); परस्मैपद; प्रथम-पुरुष, एकवचन
सुदुःखितःdeeply distressed
सुदुःखितः:
Karta (कर्ता) / Karta-viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootsu + duḥkhita (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (सु-दुःखितः); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (पुत्रः)

Then the priests and other women led by Kausalya who was consumed with grief circumambulated the pyre in the reverse direction as the king's body was engulfed by flames.

D
Daśaratha
B
Bharata

FAQs

Dharma includes honoring the dead with proper rites and dignity; even amid grief, the community maintains respectful procedures for a ruler’s final journey.

Daśaratha’s preserved body is brought out, arranged for the rites, and Bharata, seeing him, breaks into lamentation.

Filial devotion and reverence—Bharata’s grief reflects love and responsibility toward his father.