Valmiki Ramayana 2.76.10 — Ayodhya Kanda, Sarga 76, Shloka 10

दशरथस्य अन्त्येष्टि

विधानम् — Dasaratha’s Funeral Rites and Ayodhya’s Mourning

Devanagari script

एवं विलपमानं तं भरतं दीनमानसम्।अब्रवीद्वचनं भूयो वसिष्ठस्तु महामुनिः।।2.76.10।।

Transliteration

evaṁ vilapamānaṁ taṁ bharataṁ dīna-mānasam | abravīd vacanaṁ bhūyo vasiṣṭhas tu mahā-muniḥ || 2.76.10 ||

Translation

وبينما كان بهاراتا ينوح على هذا النحو، منكسرَ النفس، عاد الحكيم العظيم فاسيشتها فخاطبه مرةً أخرى.

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (adverb: ‘thus/in this way’)

• विलपमानम्: lamenting
• विलपमानम्: Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: वि-लप् (धातु) → विलपमान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: शतृ (Present active participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भरतम् इति विशेषण

• तम्: that (him)
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भरतम् इत्यस्य पुनरुक्ति/निर्देश

• भरतम्: Bharata
• भरतम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भरत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• दीनमानसम्: with a dejected mind
• दीनमानसम्: Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: दीन (प्रातिपदिक) + मानस (प्रातिपदिक)
• Form: समास: दीनं मानसम् यस्य/दीनं मानसम् (कर्मधारय); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भरतम् इति विशेषण

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• वचनम्: words/speech
• वचनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• भूयः: again
• भूयः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयः (अव्यय)
• Form: पुनरर्थक अव्यय (adverb: ‘again/further’)

• वसिष्ठः: Vasistha
• वसिष्ठः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वसिष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, विशेष/विरोधबोधक

• महामुनिः: the great sage
• महामुनिः: Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: महामुनि (प्रातिपदिक)
• Form: समास: महान् मुनिः (कर्मधारय); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वसिष्ठः इति विशेषण/अप्पोजिशन

Context

To Bharata who was thus lamenting with a dejected mind, the great ascetic Vasistha once again said:

Characters & Entities

• Vasiṣṭha
• Bharata

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma requires returning the grieving mind to right action through repeated, patient counsel—steadiness is a moral necessity, not merely an emotion-management skill.

What is the narrative situation?

Bharata continues to mourn, and Vasiṣṭha re-engages him to move the situation toward the required royal rites.

Which character virtue is emphasized?

Persevering compassion: Vasiṣṭha does not abandon the grieving Bharata but guides him again and again toward duty.