Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 65, Shloka 28

अयोध्याकाण्डे पञ्चषष्टितमः सर्गः — Daśaratha’s Death Discovered in the Palace

Morning Rites Turn to Lament

तत् परित्रस्तन्त्रसम्भ्रान्त पर्युत्सुकजनाकुलम्।सर्वतस्तुमुलाक्रन्दं परितापार्तबान्धवम्।।2.65.27।।सद्यो निपतितानन्दं दीनविक्लबदर्शनम्।बभूव नरदेवस्य सद्म दिष्टान्तमीयुषः।।2.65.28।।

tat paritrastantrasambhrānta paryutsukajanākulam | sarvatas tumulākrandaṃ paritāpārtabāndhavam || sadyo nipatitānandaṃ dīnaviklabadarśanam | babhūva naradevasya sadma diṣṭāntam īyuṣaḥ ||

وعند وفاة الملك، فقد القصرُ في الحال كلَّ بهجته: غاصًّا بأناسٍ قلقين خائفين، يرنّ في كل ناحية بعويلٍ صاخب، وممتلئًا بأقارب يعذّبهم الحزن؛ فبدا بائسًا متهدّمًا تمامًا.

अतीतम्departed, dead
अतीतम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Root√इ (धातु; atīta as PPP from ati-√i)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, द्वितीया, एकवचन, पुल्लिङ्ग (qualifying pārthivarṣabham)
आज्ञायhaving understood
आज्ञाय:
पूर्वकाल-क्रिया
TypeVerb
Root√ज्ञा (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), पूर्वक्रिया
तुindeed
तु:
निपात
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारण/विरोध-भाव (particle: but/indeed)
पार्थिव-ऋषभम्the best of kings
पार्थिव-ऋषभम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक) + ऋषभ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (best among kings), द्वितीया, एकवचन, पुल्लिङ्ग
यशस्विनम्illustrious
यशस्विनम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootयशस्विन् (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन, पुल्लिङ्ग
सम्परिवार्यhaving surrounded
सम्परिवार्य:
पूर्वकाल-क्रिया
TypeVerb
Root√वृ (धातु; pari-√vṛ 'to surround')
Formक्त्वा/ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), सम्+परि-उपसर्ग
पत्नयःwives
पत्नयः:
कर्ता
TypeNoun
Rootपत्नी (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, बहुवचन, स्त्रीलिङ्ग
भृशम्excessively
भृशम्:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formअव्यय, परिमाण/तीव्रता-वाचक (intensifier adverb)
रुदन्त्यःweeping
रुदन्त्यः:
कर्तृ-विशेषण
TypeVerb
Root√रुद् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, प्रथमा, बहुवचन, स्त्रीलिङ्ग
करुणम्piteously
करुणम्:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootकरुण (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण-रूपेण नपुंसक एकवचन (adverbial accusative)
सु-दुःखिताःdeeply distressed
सु-दुःखिताः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + दुःखित (कृदन्त; √दुःख् denom/PPP-like adj)
Formकर्मधारय-समास (intensified), प्रथमा, बहुवचन, स्त्रीलिङ्ग
प्रगृह्यhaving seized/holding
प्रगृह्य:
पूर्वकाल-क्रिया
TypeVerb
Root√ग्रह् (धातु)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), प्र-उपसर्ग
बाहू(their) two arms
बाहू:
कर्म (object of pragṛhya)
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, द्विवचन, पुल्लिङ्ग
व्यलपन्lamented
व्यलपन्:
क्रिया
TypeVerb
Root√लप् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद; वि-उपसर्ग
अनाथवत्like orphans
अनाथवत्:
क्रियाविशेषण (manner)
TypeIndeclinable
Rootअनाथ (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
Formवत्-प्रत्ययान्त अव्यय (like/as), उपमा-वाचक

On the demise of Dasaratha, joy instantly vanished. The palace was thronged with anxious people who were exceedingly bewildered and frightened. The royal family was anguished with distress. The palace was filled all over with the tumult of cries of agony. And it looked miserable with grief.

D
Daśaratha (naradeva, implied)
P
palace (sadma)
K
kinsmen/relatives (bāndhava)

FAQs

It reiterates the dharmic theme that leadership is a moral and emotional anchor for society; the king’s death shakes the collective psyche and social order.

A repeated/parallel description (as transmitted here) of the palace’s immediate transformation into a space of mourning after Daśaratha’s death.

The king’s role as stabilizer is emphasized by contrast—his absence reveals the dependence of many upon his protection.