Valmiki Ramayana 2.52.4 — Ayodhya Kanda, Sarga 52, Shloka 4

गङ्गातरणम्, सुमन्त्र-प्रतिनिवर्तनम्, जटाधारणम्

Crossing the Gaṅgā; Sumantra’s Return; Adoption of Ascetic Signs

Devanagari script

विज्ञाय रामस्य वचः सौमित्रिर्मित्रनन्दनः।गुहमामन्त्र्य सूतं च सोऽतिष्ठद्भ्रातुरग्रतः।।2.52.4।।

Transliteration

vijñāya rāmasya vacaḥ saumitrir mitranandanaḥ |

guham āmantrya sūtaṃ ca so 'tiṣṭhad bhrātur agrataḥ || 2.52.04 ||

Translation

فلما أدرك ساوميتري لاكشمانا—مُفرِح الأصدقاء—كلامَ راما، استدعى غوها والسائق، ثم وقف أمام أخيه.

Word by Word

• विज्ञाय: having understood
• विज्ञाय: पूर्वकाल-क्रिया (Pūrvakāla-kriyā/absolutive)
• Type: Verb
• Root: वि + ज्ञा (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund): ‘having understood/known’

• रामस्य: of Rama
• रामस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• वचः: words/speech
• वचः: कर्म (Karma/Object of ‘विज्ञाय’)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• सौमित्रिः: Saumitri (Lakshmana)
• सौमित्रिः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: सौमित्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मित्रनन्दनः: delighting friends
• मित्रनन्दनः: कर्ता (Karta/Subject—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मित्र + नन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: मित्राणि नन्दयतीति/मित्रस्य नन्दनः; पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सौमित्रेः विशेषण

• गुहम्: Guha
• गुहम्: कर्म (Karma/Object of ‘आमन्त्र्य’)
• Type: Noun
• Root: गुह (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आमन्त्र्य: having called/summoned
• आमन्त्र्य: पूर्वकाल-क्रिया (Pūrvakāla-kriyā)
• Type: Verb
• Root: आ + मन्त्र् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund): ‘having summoned/called’

• सूतम्: charioteer
• सूतम्: कर्म (Karma/Object of ‘आमन्त्र्य’)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (and)

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अतिष्ठत्: stood
• अतिष्ठत्: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• भ्रातुः: of (his) brother
• भ्रातुः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• अग्रतः: in front
• अग्रतः: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Indeclinable
• Root: अग्रतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्थानवाचक-अव्यय (adverb of place)

Context

In response to Rama's desire, Lakshmana, son of Sumitra, one who brings joy to his friends, called Guha and the charioteer (Sumantra) and stood before his brother.

Characters & Entities

• Rama
• Lakshmana (Saumitri)
• Guha
• Sumantra (the charioteer/sūta)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is prompt, disciplined service: Lakṣmaṇa responds to Rama’s word with immediate action, coordinating allies and attendants.

What is the narrative situation?

Lakṣmaṇa prepares arrangements by calling Guha and Sumantra, positioning himself ready before Rama.

Which character virtue is emphasized?

Obedience and readiness—Lakṣmaṇa’s steadfast support of Rama’s mission.