Valmiki Ramayana 2.50.41 — Ayodhya Kanda, Sarga 50, Shloka 41

गङ्गादर्शनम् तथा गुहसमागमः

Vision of the Gaṅgā and Meeting with Guha

Devanagari script

एवं ब्रुवाणं तु गुहं राघवः प्रत्युवाच ह।।2.50.40।।अर्चिताश्चैव हृष्टाश्च भवता सर्वथा वयम्।पद्भ्यामभिगमाच्चैव स्नेहसन्दर्शनेन च।।2.50.41।।

Transliteration

bhujābhyāṃ sādhu pīnābhyāṃ pīḍayan vākyam abravīt | diṣṭyā tvāṃ guha paśyāmi hy arogyaṃ saha bāndhavaiḥ | api te kuśalaṃ rāṣṭre mitreṣu ca dhaneṣu ca || 2.50.42 ||

Translation

وضمَّه بذراعيه القويتين الممتلئتين وقال: «بِحُسنِ الطالع أراك يا غُها صحيحاً مع ذويك. أكلُّ شيءٍ على ما يرام في مملكتك، وبين أصدقائك، وفي أموالك؟»

Word by Word

• भुजाभ्याम्: with (his) two arms
• भुजाभ्याम्: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: भुज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, द्विवचन

• साधु: firmly/well
• साधु: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: साधु (अव्यय)
• Form: रीतिवाचक-अव्यय (adverb: ‘well/firmly’)

• पीनाभ्याम्: strong, well-developed
• पीनाभ्याम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, द्विवचन; ‘भुजाभ्याम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• पीडयन्: pressing/embracing
• पीडयन्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पीड् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (present active participle/शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तृ-विशेषणम् (qualifies the subject)

• वाक्यम्: words/speech
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अब्रवीत्: said/spoke
• अब्रवीत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• दिष्ट्या: fortunately
• दिष्ट्या: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: दिष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाववत् निपात-प्रयोग (idiomatic indeclinable: ‘fortunately/by good luck’)

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• गुह: O Guha
• गुह: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: गुह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• पश्यामि: I see
• पश्यामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: हेतौ/निश्चयार्थक-अव्यय (particle: ‘indeed/for’)

• अरोगम्: healthy
• अरोगम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अरोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘त्वाम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• सह: with
• सह: Sahartha (सहार्थ/ सह-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: सहकारक-अव्यय (preposition-like: ‘with’)

• बान्धवैः: (your) kinsmen/relations
• बान्धवैः: Sahartha (सहार्थ)
• Type: Noun
• Root: बान्धव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• अपि: I hope/also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावनार्थक-अव्यय (particle: ‘I hope/also’)

• ते: your
• ते: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; सर्वनाम

• कुशलम्: well-being
• कुशलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुशल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र ‘अस्ति’ इति अध्याहारः (elliptic)

• राष्ट्रे: in the kingdom
• राष्ट्रे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: राष्ट्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• मित्रेषु: among friends
• मित्रेषु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• धनेषु: in wealth/resources
• धनेषु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

Context

Hearing (the words of) Guha, Rama replied By coming on foot to meet us and by displaying your friendliness, you have amply honoured us and pleased us.

Characters & Entities

• Rama
• Guha
• Rāṣṭra (kingdom)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma as care for well-being: Rama’s first concern is the health and stability of Guha’s people and polity, reflecting righteous leadership values even while in exile.

What is the narrative situation?

Rama embraces Guha and inquires after the welfare of his family, kingdom, allies, and resources.

Which character virtue is emphasized?

Rama’s empathetic statesmanship—concern for others’ welfare, not his own hardship.