Valmiki Ramayana 2.20.5 — Ayodhya Kanda, Sarga 20, Shloka 5

अयोध्याकाण्डे विंशः सर्गः

Rama Enters Kauśalyā’s Antaḥpura; Ritual Preparations and the Shock of Exile

Devanagari script

अबुद्धिर्बत नो राजा जीवलोकं चरत्ययम्।यो गतिं सर्वभूतानां परित्यजति राघवम्।।.।।

Transliteration

abuddhir bata no rājā jīvalokaṃ caraty ayam | yo gatiṃ sarvabhūtānāṃ parityajati rāghavam ||

Translation

وا أسفاه! إنّ ملكَنا ما يزالُ يتيهُ في عالمِ الأحياء وقد سُلِبَ الرشد، إذ إنّه ينبذُ راغهافا، ملجأَ جميعِ الكائنات.

Word by Word

• अबुद्धिः: unintelligent, devoid of understanding
• अबुद्धिः: कर्तृ-विशेषणम् (qualifier of agent)
• Type: Adjective
• Root: अ-बुद्धि (प्रातिपदिकम्: बुद्धि)
• Form: विशेषणम्; स्त्रीलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् (fem. nom. sg.)

• बत: alas!, indeed
• बत: सम्बन्ध-रहितम् (discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: बत (अव्ययम्)
• Form: निपातः/उद्गारः (particle/exclamation)

• नः: of us, our
• नः: षष्ठी-सम्बन्धः (possessor/relationship: 'our')
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी-विभक्तिः; बहुवचनम् (pron. gen. pl.)

• राजा: king
• राजा: कर्ता (agent)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् (masc. nom. sg.)

• जीवलोकम्: the world of living beings
• जीवलोकम्: कर्म (object/goal of motion: 'the world')
• Type: Noun
• Root: जीव-लोक (प्रातिपदिकम्)
• Form: तत्पुरुष-समासः (जीवानां लोकः); पुंलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (masc. acc. sg.)

• चरति: moves about, lives, wanders
• चरति: क्रिया (action)
• Type: Verb
• Root: चर् (धातुः)
• Form: लट्-लकारः (present); परस्मैपदम्; प्रथम-पुरुषः; एकवचनम् (3rd sg.)

• अयम्: this (man)
• अयम्: कर्ता (agent; apposition to राजा)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् (pron. masc. nom. sg.)

• यः: who
• यः: कर्ता (agent; relative clause, referring to राजा)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् (rel. pron. masc. nom. sg.)

• गतिम्: refuge, course, final resort
• गतिम्: कर्म (object of abandoning)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिकम्)
• Form: स्त्रीलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (fem. acc. sg.)

• सर्वभूतानाम्: of all beings
• सर्वभूतानाम्: षष्ठी-सम्बन्धः (genitive relation with गतिम्: 'of all beings')
• Type: Noun
• Root: सर्व-भूत (प्रातिपदिकम्)
• Form: कर्मधारय-समासः (सर्वाणि भूतानि); नपुंसकलिङ्गः; षष्ठी-विभक्तिः; बहुवचनम् (neut. gen. pl.)

• परित्यजति: abandons, gives up
• परित्यजति: क्रिया (action)
• Type: Verb
• Root: परि-त्यज् (धातुः)
• Form: लट्-लकारः (present); परस्मैपदम्; प्रथम-पुरुषः; एकवचनम् (3rd sg.)

• राघवम्: Rāghava (Rāma), son of the Raghus
• राघवम्: कर्म (object of abandoning)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (masc. acc. sg.)

Context

Alas! our king who has lost his brain, who has ordered the banishment of Rama, the refuge of all living beings, (on the other hand) is moving about in the world.

Characters & Entities

• Daśaratha
• Rāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse critiques failure of discernment in rulership; Dharma for a king includes protecting the righteous and not abandoning the very support of moral order.

What is the narrative situation?

Kausalyā condemns Daśaratha’s decision to send Rāma away, seeing it as a collapse of judgment that endangers the kingdom’s moral center.

Which character virtue is emphasized?

Moral clarity—Kausalyā names the injustice plainly, prioritizing righteousness over royal authority.