Shloka 42
अनसूयोपदेशः तथा सीताया स्वयंवरकथा
Anasuya’s Counsel and Sita’s Swayamvara Narrative
Devanagari script
इदं च धनुरुद्यम्य सज्यं यः कुरुते नरः।तस्य मे दुहिता भार्या भविष्यति न संशयः।।2.118.42।।
Transliteration
idaṃ ca dhanur udyamya sajyaṃ yaḥ kurute naraḥ | tasya me duhitā bhāryā bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 2.118.42 ||
Translation
«من يقدر من الرجال أن يرفع هذا القوس ويشدّه بوتره، فابنتي تكون زوجته، لا ريب في ذلك.»
Word by Word
इदम्this
इदम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण धनुः
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
धनुःbow
धनुः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधनुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उद्यम्यhaving lifted
उद्यम्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootउद् + यम् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (Absolutive), ‘having lifted/raised’
सज्यम्strung (with the string)
सज्यम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म-विशेषण (object-complement): ‘strung/with string fitted’
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun)
कुरुतेdoes, makes
कुरुते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
नरःa man
नरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तस्यto him / for him
तस्य:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन
मेmy
मे:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन
दुहिताdaughter
दुहिता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदुहितृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भार्याwife
भार्या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (predicate nominative) दुहिता-समानााधिकरण
भविष्यतिwill become
भविष्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलृट्-लकार (Future), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
नno
न:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
संशयःdoubt
संशयः:
Pratishedhya (प्रतिषेध्य)
TypeNoun
Rootसंशय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘न संशयः’ = ‘no doubt’ (idiom)
Characters & Entities
J
Janaka (implied as speaker of the proclamation)S
Sītā (Janaka’s daughter)T
the bow (Śiva’s bow/Pināka implied)FAQs
Dharma as rightful selection: partnership is linked to proven capability and worthiness, declared truthfully and without ambiguity.
Janaka announces the svayaṃvara condition: lifting and stringing the bow determines the bridegroom.
Janaka’s steadfastness to a clear vow (satya-saṅkalpa) and principled decision-making.