Shloka 57

The Greatness of Haridvāra

Gaṅgādvāra-māhātmya

Devanagari script

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे बृहदुपाख्याने उत्तरभागे वसुमोहिनीसंवादे हरिद्वारमाहात्म्यं नाम षट्षष्टितमोऽध्यायः ॥ ६६ ॥

Transliteration

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe bṛhadupākhyāne uttarabhāge vasumohinīsaṃvāde haridvāramāhātmyaṃ nāma ṣaṭṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ || 66 ||

Translation

وهكذا تنتهي السورةُ السادسةُ والستون، المعنونة «عظمة هريدڤارا»، في القسمِ الأوّل المتأخّر (أوتّرا-بهاغا) من «شري بريهنّاردييا بورانا»، ضمن «بريهد-أوباخيانا»، في حوار فاسو وموهيني.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक-अव्यय (quotative/end marker)

• श्री-बृहन्-नारदीय-पुराणे: in the Śrī Bṛhannāradīya Purāṇa
• श्री-बृहन्-नारदीय-पुराणे: Adhikarana (अधिकरण/सप्तमी)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + बृहन् (प्रातिपदिक) + नारदीय (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; शीर्षक-समास (श्रीमत् बृहन्नारदीयम् पुराणम्)

• बृहद्-उपाख्याने: in the great narrative section
• बृहद्-उपाख्याने: Adhikarana (अधिकरण/सप्तमी)
• Type: Noun
• Root: बृहद् (प्रातिपदिक) + उपाख्यान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (बृहद् उपाख्यानम्)

• उत्तर-भागे: in the latter part
• उत्तर-भागे: Adhikarana (अधिकरण/सप्तमी)
• Type: Noun
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (उत्तरः भागः)

• वसु-मोहिनी-संवादे: in the dialogue of Vasu and Mohinī
• वसु-मोहिनी-संवादे: Adhikarana (अधिकरण/सप्तमी)
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक) + मोहिनी (प्रातिपदिक) + संवाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (वसोः मोहिन्याः संवादः = dialogue of Vasu and Mohinī)

• हरिद्वार-माहात्म्यम्: the Haridvāra Māhātmya
• हरिद्वार-माहात्म्यम्: Karta (कर्ता/प्रथमा)
• Type: Noun
• Root: हरिद्वार (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (हरिद्वारस्य माहात्म्यम्)

• नाम: named
• नाम: Sambandha (सम्बन्ध/नामनिर्देश)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय/निपात)
• Form: नाम-निपात (designation marker: ‘named/called’)

• षट्-षष्टितमः: sixty-sixth
• षट्-षष्टितमः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: षट् (संख्या-प्रातिपदिक) + षष्टि (संख्या-प्रातिपदिक) + तम (प्रत्ययान्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal) ‘66th’; द्विगु-समास (षट्+षष्टि = 66) + तम

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (कर्ता/प्रथमा)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Narratorial colophon (Sūta-style closing formula); dialogue frame: Vasu–Mohinī

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities

• Vasu
• Mohinī
• Haridvāra

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

This is a colophon verse marking the completion of the “Haridvāra Māhātmya” chapter; it frames the teaching as a sacred tīrtha-glorification (māhātmya) within an authoritative Purāṇic dialogue, reinforcing Haridvāra’s status as a spiritually potent pilgrimage site.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: by closing a māhātmya on Haridvāra, it points devotees toward bhakti expressed through tīrtha-yātrā, holy bathing, remembrance of Hari, and reverence for sacred places—common Purāṇic supports for Viṣṇu-bhakti in the Uttara-bhāga’s pilgrimage teachings.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedāṅga is taught in this colophon; it instead preserves textual organization (adhyāya identification, section placement, and dialogue attribution), which is practical for archival citation, ritual reading schedules (pārāyaṇa), and accurate manuscript referencing.