Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 84

The Exposition of the Krishna Mantra (Kṛṣṇa-mantra-prakāśa): Nyāsa, Dhyāna, Worship, Yantra, and Prayoga

Devanagari script

चलत्कुण्डलोल्लासिगंडस्थलश्रीभरं सुन्दरं मंदहासं सुनासम् । सुकार्तस्वराभांबरं दिव्यभूषं क्वणत्किंकिणीजालमत्तानुलेपम् ॥ ८४ ॥

Transliteration

calatkuṇḍalollāsigaṃḍasthalaśrībharaṃ sundaraṃ maṃdahāsaṃ sunāsam | sukārtasvarābhāṃbaraṃ divyabhūṣaṃ kvaṇatkiṃkiṇījālamattānulepam || 84 ||

Translation

كان بديع الجمال: خدّاه يلمعان ببهاء الأقراط المتمايلة؛ وابتسامته رقيقة وأنفه حسن التكوين. ثيابه تتلألأ كذهبٍ مصفّى؛ يتحلّى بحُليٍّ سماوية؛ وشبكة الأجراس ترنّ، وقد مُسِح بمرهمٍ نفيسٍ عاطرٍ يبعث نشوةً في القلب.

Word by Word

• चलत्: swaying
• चलत्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चल् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; समासपूर्वपद (moving/swaying)

• कुण्डल-उल्लासि-गण्ड-स्थल-श्री-भरम्: whose cheek-beauty is enhanced by swaying earrings
• कुण्डल-उल्लासि-गण्ड-स्थल-श्री-भरम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कुण्डल (प्रातिपदिक) + उल्लासिन् (प्रातिपदिक) + गण्ड (प्रातिपदिक) + स्थल (प्रातिपदिक) + श्री (प्रातिपदिक) + भर (प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुष-समास: ‘चलत्कुण्डलैः उल्लासि गण्डस्थलस्य श्रीः यस्य सः’ (whose cheek-region beauty is enhanced by swaying earrings); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग द्वितीया एकवचन

• सुन्दरम्: beautiful
• सुन्दरम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सुन्दर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• मन्द-हासम्: with a gentle smile
• मन्द-हासम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मन्द (प्रातिपदिक) + हास (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास: ‘मन्दः हासः यस्य’ (gentle-smiling); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग द्वितीया एकवचन

• सु-नासम्: fine-nosed
• सु-नासम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + नास (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास: ‘सुन्दरं नासिका/नासः यस्य’ (having a fine nose); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग द्वितीया एकवचन

• सु-कार्तस्वर-आभ-आम्बरम्: wearing gold-sheen garments
• सु-कार्तस्वर-आभ-आम्बरम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सु (अव्यय/उपसर्ग) + कार्तस्वर (प्रातिपदिक) + आभ (प्रातिपदिक) + अम्बर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: ‘कार्तस्वरस्य आभा इव अम्बरम्’ (garment with the sheen of refined gold); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग द्वितीया एकवचन

• दिव्य-भूषम्: divinely adorned
• दिव्य-भूषम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक) + भूष (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष/कर्मधारय-समास: ‘दिव्याः भूषणानि यस्य’ (adorned with divine ornaments); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग द्वितीया एकवचन

• क्वणत्: tinkling
• क्वणत्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्वण् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; समासपूर्वपद (tinkling/sounding)

• किंकिणी-जाल-मत्त-अनुलेपम्: with tinkling bells and fragrant unguent
• किंकिणी-जाल-मत्त-अनुलेपम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: किंकिणी (प्रातिपदिक) + जाल (प्रातिपदिक) + मत्त (प्रातिपदिक) + अनुलेप (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: ‘क्वणत्किंकिणीजालं च मत्तः (मदगन्धयुक्तः) अनुलेपः यस्य’ (with tinkling net of bells and intoxicating unguent/perfume); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग द्वितीया एकवचन

Speaker

Narada (descriptive narration within the dialogue framework)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shringara

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It guides dhyāna (contemplative visualization) by detailing auspicious divine features—radiance, gentle smile, sacred adornments—so the mind becomes steady, refined, and devotionally absorbed.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By focusing attention on the Lord’s charming, ornamented form and auspicious marks, the verse supports bhakti through loving remembrance (smaraṇa) and devotional meditation (dhyāna), turning aesthetic delight into worship.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse showcases precise Sanskrit composition and descriptive compounds (useful for Vyākaraṇa and Chandas sensitivity), helping reciters preserve correct pronunciation, meaning, and meditative visualization in ritual recitation.