Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 53

The Exposition of Nṛsiṁha Worship-Mantras, Nyāsa, Mudrās, Yantras, Kavaca, and Nṛsiṁha Gāyatrī

Devanagari script

नागयज्ञोपवीतं च पञ्चाननसुशोभितम् । चन्द्र मौलि नीलकण्ठं प्रतिवक्त्रं त्रिनेत्रकम् ॥ ५३ ॥

Transliteration

nāgayajñopavītaṃ ca pañcānanasuśobhitam | candra mauli nīlakaṇṭhaṃ prativaktraṃ trinetrakam || 53 ||

Translation

وهو مُتزيّنٌ بالخيطِ المقدّس على هيئةِ أفعى، متألّقٌ بخمسةِ وجوه. يتوّجه القمرُ، أزرقُ الحلق، وعلى كلِّ وجهٍ ثلاثُ عيون.

Word by Word

• नाग-यज्ञ-उपवीतम्: having a serpent as sacred thread
• नाग-यज्ञ-उपवीतम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नाग (प्रातिपदिक) + यज्ञोपवीत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (नागः एव यज्ञोपवीतं यस्य / नागेन कृतं यज्ञोपवीतम्)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (and)

• पञ्च-आनन-सु-शोभितम्: beautifully adorned with five faces
• पञ्च-आनन-सु-शोभितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च (प्रातिपदिक) + आनन (प्रातिपदिक) + सु (अव्यय) + शोभित (कृदन्त; शुभ्/शोभ्-धातोः क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (पञ्चाननैः सुशोभितम्)

• चन्द्र: moon
• चन्द्र: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासपूर्वपद-रूपेण (चन्द्र-मौलि इत्यस्य पूर्वपदम्)

• मौलि: crest/topknot
• मौलि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मौलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासरूपेण अपेक्षितम् (चन्द्र-मौलिः)

• चन्द्र-मौलिम्: having the moon as a crest
• चन्द्र-मौलिम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक) + मौलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि-समास (चन्द्रः मौलौ यस्य सः)

• नील-कण्ठम्: blue-throated
• नील-कण्ठम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नील (प्रातिपदिक) + कण्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि-समास (नीलः कण्ठः यस्य)

• प्रति-वक्त्रम्: with faces on every side / each face
• प्रति-वक्त्रम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रति (उपसर्ग/अव्यय) + वक्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाव-समास (प्रति वक्त्रम् = each face/face by face)

• त्रि-नेत्रकम्: three-eyed
• त्रि-नेत्रकम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (प्रातिपदिक) + नेत्रक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि-समास (त्रीणि नेत्राणि यस्य)

Speaker

Narada (describing the deity’s form within a technical/ritual-visualization context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: raudra

Characters & Entities

• Shiva (Pañcānana)
• Chandra (Moon)
• Nāga (Serpent)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It encodes a dhyāna-lakṣaṇa (meditative iconography): the serpent sacred thread, five faces, moon-crested head, and blue throat guide the devotee’s focused visualization of the deity’s protective and transformative power.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti here is expressed through form-based contemplation (saguṇa-upāsanā): remembering specific divine attributes stabilizes the mind, deepens reverence, and supports steady worship.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects applied ritual-technical knowledge—how to specify deity-lakṣaṇas for dhyāna and pūjā (a practical, procedural dimension often paired with mantra and worship manuals).