Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 87

Śeṣoditya-Sūrya-nyāsa, Soma-sādhana, Graha-pūjā, and Bhauma-vrata-vidhi

Devanagari script

मुखे प्रविन्यसेत्साध्वी सामगानां कृपाकरम् । धरात्मजं नसोरक्ष्णोः कुजं भौमं ललाटके ॥ ८७ ॥

Transliteration

mukhe pravinyasetsādhvī sāmagānāṃ kṛpākaram | dharātmajaṃ nasorakṣṇoḥ kujaṃ bhaumaṃ lalāṭake || 87 ||

Translation

على المرأة الفاضلة أن تُجري النِّـياسا: فتضع في الفم السيدَ الرحيم، ربَّ مُنشدِي السَّامَا؛ وتضع ابنَ الأرض (المريخ) عند المنخرين والعينين؛ وتضع كوجا، ابنَ بْهُومي، على الجبهة.

Word by Word

• मुखे: in/on the mouth
• मुखे: अधिकरण (अधिकरणम्/Locative)
• Type: Noun
• Root: मुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• प्र-विन्यसेत्: should place
• प्र-विन्यसेत्: क्रिया (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-वि-नि- अस्/न्यस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्; धातुः न्यस् (to place) with उपसर्गाः प्र + वि + नि

• साध्वी: the virtuous woman / the practitioner (f.)
• साध्वी: कर्ता (कर्ता/Subject; implied sā)
• Type: Noun
• Root: साध्वी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बोधनार्थेऽपि सम्भवः, अत्र कर्तृवाचकः

• सामगानाम्: of the Sāma-chanters
• सामगानाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: सामग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन

• कृपा-करम्: the bestower of compassion
• कृपा-करम्: कर्म (कर्म/Accusative object)
• Type: Noun
• Root: कृपा (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (कृपां करोतीति)

• धरा-आत्मजम्: son of the Earth
• धरा-आत्मजम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: धरा (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (धरायाः आत्मजः)

• नसोः: of the two nostrils
• नसोः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: नासा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, द्विवचन (नासयोः)

• अक्ष्णोः: of the two eyes
• अक्ष्णोः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अक्षि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, द्विवचन (अक्ष्णोः)

• कुजम्: Kuja (Mars)
• कुजम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: कुज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• भौमम्: Bhauma (Mars)
• भौमम्: कर्म (समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भौम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कुजस्य पर्यायः (apposition)

• ललाटके: on the forehead
• ललाटके: अधिकरण (अधिकरणम्/Locative)
• Type: Noun
• Root: ललाटक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

Speaker

Narada (teaching in a Vedanga/ritual-technical context)

Vrata Kalpa

Vrata: Kuja/Maṅgala-nyāsa within navagraha rite

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Sāmaga (Sāma-veda chanters)
• Kuja
• Bhauma
• Dharātmaja (Mars)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It presents a nyāsa-like internalization: sacred powers (including planetary deities like Mars) are ritually ‘placed’ in specific body-points so the practitioner aligns speech, perception, and will with dharmic order.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Even in a technical Vedanga setting, devotion appears as reverent invocation—placing divine forces with faith and purity (sādhvī-bhāva), treating the body as a vessel for sacred presence rather than mere ritual mechanics.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Jyotiṣa and ritual application are implied: Mars (Kuja/Bhauma) is identified through multiple epithets and assigned to specific loci (nostrils, eyes, forehead), reflecting a codified method of ritual-astrological mapping used in mantra/nyāsa procedures.